นับตั้งแต่ปี ค.ศ. 1905 เป็นต้นมา ‘William Stern’ นักจิตวิทยาชาวเยอรมัน เผยแพร่แนวคิดเกี่ยวกับ ‘IQ’ (Intelligence Quotient) ก่อนที่จะมีนักวิทยาศาสตร์และนักวิชาการด้านจิตวิทยานำไปต่อยอด ปรับปรุง และประยุกต์ใช้แนวคิด IQ แก้ไข เพิ่มเติมไปอีกมากมาย อย่างไรก็ดี หลักการ IQ ได้เป็นหลักในการวัดระดับเชาวน์ปัญญาของผู้คนบนโลกใบนี้มานานกว่า 113 ปี
โลกนี้ไม่ได้มีแค่ IQ, EQ
ทุกวันนี้ นอกจาก IQ แล้ว ยังมีการค้นคิดประดิษฐ์ตัวชี้วัด หรือ Q ใหม่ๆ เพิ่มขึ้นอีก 6Q รวม IQ ด้วยก็จะเป็น 7Q ดังรายละเอียดต่อไปนี้
1. IQ (Intelligence Quotient) ความฉลาดทางสติปัญญา หรือการวัดระดับเชาวน์ปัญญา เป็นการวัดความสามารถในการคิด การวิเคราะห์ การสังเคราะห์ การจดจำ การคำนวณ การเปรียบเทียบ และการใช้เหตุผล
2. EQ (Emotional Quotient) ความฉลาดทางอารมณ์ คือ ความสามารถในการรับรู้ เข้าใจอารมณ์ของตนเองและอารมณ์ของผู้อื่น
3. MQ (Moral Quotient) ความฉลาดทางศีลธรรมและจริยธรรม หมายถึงการมีความประพฤติที่ดี รู้จักผิดชอบ มีความซื่อสัตย์ และมีคุณธรรม
4. PQ (Play Quotient) ความฉลาดที่เกิดจากการเล่น เกิดจากความเชื่อที่ว่า การเล่นจะมีส่วนช่วยพัฒนาความสามารถของเด็กได้ในหลายด้าน ทั้งด้านร่างกายและจิตใจ
5. CQ (Creativity Quotient) ความฉลาดในการริเริ่มสร้างสรรค์ มีความคิด มีจินตนาการ หรือมีแนวคิดใหม่ๆ ในรูปแบบต่างๆ
6. AQ (Adversity Quotient) ความฉลาดในการแก้ปัญหา หมายถึง ความยืดหยุ่น ความสามารถในการปรับตัวเพื่อเผชิญปัญหาได้ดี
7. SQ (Social Quotient) ความฉลาดทางสังคม คือ การใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคม
ทว่า ในยุค 4.0 นี้ยังมีการค้นคิดประดิษฐ์ตัวชี้วัดหรือ Q ใหม่เพิ่มขึ้นอีก 1 ตัว
คือ DQ (Digital Quotient)
เพราะในยุค 4.0 เป็นยุคหลังเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร หรือที่รู้จักกันดีว่าเป็นยุคทองของ ‘นวัตกรรม’ โดยนวัตกรรมหรือเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร มีรากฐานหลักมาจากระบบคอมพิวเตอร์ ซึ่งทำงานด้วยระบบดิจิทัล จึงนำมาสู่แนวคิดที่ว่า เด็กยุค 4.0 ซึ่งเติบโตมากับเครื่องมือดิจิทัล ควรมีเครื่องมือวัดความฉลาดในรูปแบบใหม่ แทนที่ 7Q แบบเดิมๆ
การศึกษาแนวใหม่ทำให้เกิด DQ
โดยเฉพาะเมื่อพูดถึง Education 4.0 หรือ การศึกษา 4.0 ยิ่งต้องกล่าวถึง DQ (Digital Quotient) หรือ ความฉลาดทางดิจิทัล เพราะโลกการศึกษายุคนี้เป็นยุคการศึกษาแนวใหม่
ดังกรณีศึกษาจากกลุ่มประเทศกำลังพัฒนาจำนวนมาก โดยเฉพาะในทวีปแอฟริกา หลายชาติก้าวข้ามรูปแบบการจัดการศึกษาแบบดั้งเดิม คือ Face-to-Face หรือ Classical Classroom ที่คุณครูยืนพูดอยู่หน้ากระดานคนเดียวจนจบชั่วโมงเรียน มาสู่ ระบบการศึกษา Online ที่นักเรียนสามารถเลือกวัน เวลา สถานที่ และรายวิชาเรียนเองได้ตามความสนใจและความสะดวก
เนื่องจากเครื่องมือวัด 7Q แบบดั้งเดิม ไม่สามารถใช้วัดทักษะทางดิจิทัลในยุค 4.0 ได้ การจัดการศึกษาด้วยระบบ Online นี้เอง ที่เป็นเหตุผลหลักของการประดิษฐ์คิดค้นหลักในการวัดระดับสมรรถนะขึ้นมาใหม่ นั่นคือ DQ
8 ทักษะหลักที่ประกอบกันเป็น DQ
1. Identity Skill หรือ ทักษะด้านสถานะตัวตนบนโลกดิจิลทัล หมายถึง ความสามารถในการสร้างและจัดการตัวตนในโลก Online ซึ่งรวมถึงการรับรู้ Online ของบุคคล และการบริหารจัดการ ทั้งในระยะสั้น ระยะกลาง และระยะยาว ที่มีต่อผลกระทบของสถานะในการ Online
2. Use Skill หรือ ทักษะด้านการใช้ หมายถึง ความสามารถในการใช้อุปกรณ์ดิจิทัลและสื่อ รวมทั้งการเรียนรู้ด้านการควบคุมดิจิทัลและสื่อ เพื่อสร้างสมดุลระหว่างชีวิต Online และชีวิต Offline
3. Safety Skill หรือ ทักษะด้านความปลอดภัย หมายถึง ความสามารถในการบริหารความเสี่ยง Online ได้แก่ การกลั่นแกล้งทางอินเทอร์เน็ต เช่นเดียวกับเนื้อหาที่ล่อแหลม อาทิ ความรุนแรง และเรื่องลามกอนาจาร เพื่อหลีกเลี่ยงและลดความเสี่ยงเหล่านี้
4. Security Skill หรือ ทักษะด้านการรักษาความปลอดภัย หมายถึง ความสามารถในการตรวจจับภัยคุกคามในโลกไซเบอร์ เช่น การแฮ็ค การหลอกลวง หรือมัลแวร์ เพื่อให้เกิดแนวปฏิบัติที่ดีที่สุด รวมถึงการใช้เครื่องมือในการรักษาความปลอดภัยที่เหมาะสมสำหรับการปกป้องข้อมูล
5. Emotional Skill หรือ ทักษะด้านความฉลาดทางอารมณ์ หมายถึง ความสามารถที่จะเห็นอกเห็นใจ และสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับคนอื่นๆ
6. Communication Skill หรือ ทักษะด้านการสื่อสาร หมายถึง ความสามารถในการสื่อสาร และทำงานร่วมกับคนอื่นๆ โดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและสื่อ
7. Literacy Skill หรือ ทักษะด้านการรู้ หมายถึง ความสามารถในการค้นหา ประเมินผล การใช้ประโยชน์ร่วมกัน และสร้างเนื้อหา ซึ่งต้องเกิดขึ้นพร้อมกับสามารถในการคิด วิเคราะห์ สังเคราะห์
8. Rights Skill หรือ ทักษะด้านสิทธิ หมายถึง ความสามารถในการเข้าใจ รักษาสิทธิส่วนบุคคล และกฎหมาย รวมทั้งสิทธิในความเป็นส่วนตัวของทรัพย์สินทางปัญญา เสรีภาพในการพูด และการป้องกันจากความเกลียดชัง
อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับการเรียนรู้และทักษะที่จำเป็นสำหรับเด็กยุคนี้
เปิดพฤติกรรมเสี่ยง โลกดิจิทัล เด็กไทยยุคดิจิทัล IQ & EQ สูงไม่พอ ต้องมี DQ สูงด้วย
ทักษะ Soft Skill ช่วยรอด จากยุค AI ครองเมือง ที่เด็กทศวรรษนี้ต้องมี
Zombie-Based Learning : อีกหนึ่งรูปแบบการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21
