ถ้าพูดถึงชื่อสตาร์ทอัพไทย Ookbee, Builk, ClaimDi, StockRadars, Wongnai, Priceza, Giztix, Skootar, FlowAccount, Refinn อาจจะมีอย่างน้อย 1-2 ชื่อที่คุณรู้จัก ‘Startup 101’ จึงเกิดขึ้นเพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสตาร์ทอัพ ปูพื้นตั้งแต่ความหมาย ลำดับขั้นการระดมทุน กองทุน ฯลฯ ที่ควรรู้ในระดับเบื้องต้น


startup 101
https://pixabay.com

Startup คือใคร? ทำอะไร?

คือ ธุรกิจที่นำปัญหาต่างๆ มาสร้างเป็นโซลูชันส์ซึ่งไม่เคยมีใครทำมาก่อน (Unique) เพื่อแก้ปัญหาหรือช่วยให้ชีวิตสะดวกสบายขึ้น (Solving Problems) โดยนำ ‘เทคโนโลยี’ มาออกแบบโซลูชันส์เพื่อให้ง่ายต่อการทำซ้ำ (Repeatable) และขยายตัวได้ (Scalable) เช่น ขยายไปต่างประเทศ และเมื่อมีผู้ใช้บริการถึงจุดหนึ่งก็จะสามารถหารายได้ และเติบโตแบบก้าวกระโดด (Exponential Growth) 

ดังนั้น จะเรียกว่า สตาร์ทอัพ หรือ เทคสตาร์ทอัพ ก็เข้าใจตรงกันได้ทั่วโลก และหากประเทศใดมีนโยบายส่งเสริมให้มีจำนวนสตาร์ทอัพมากๆ เช่น ประเทศไทย ก็เท่ากับส่งเสริมให้เกิด Startup Ecosystem คือ ระบบนิเวศสตาร์ทอัพ

sme startup
https://pixabay.com

Startup กับ SME ต่างกันตรงไหน?

ยกตัวอย่าง ร้านกาแฟ เจ้าของร้านต้องลงทุนเอง หาซื้อวัตถุดิบ เครื่องชง จ้างพนักงาน ค่อยๆ สร้างแบรนด์และเติบโต แบบนี้เรียกว่าธุรกิจ SME ถ้าจะเปิดสาขาเพิ่มก็ต้องหาสถานที่ จ้างคน ซื้อวัตถุดิบเพิ่ม จึงไม่สามารถทำซ้ำได้โดยไม่มีค่าใช้จ่ายได้

แต่ถ้าเป็น แพลตฟอร์มจำหน่ายกาแฟสำหรับชง/อุปกรณ์ชงกาแฟ ที่เปิดให้เจ้าของร้านกาแฟต่างๆ มาโพสต์ขายผลิตภัณฑ์บนแพลตฟอร์ม มีรายได้จากส่วนแบ่งจากการขาย 

สรุปแล้ว SME จะเติบโตแบบค่อยเป็นค่อยไปและต้องลงทุนเอง แต่ถ้าเป็นสตาร์ทอัพ 1) จะนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยแก้ปัญหา 2) ทำซ้ำได้ 3) ขยายตัวได้ 4) ลงทุนเองหรือระดมทุนก็ทำได้ และ 5) เติบโตแบบก้าวกระโดด


VC Venture Capital
https://unsplash.com

รู้จัก Venture Capital (เวนเจอร์ แคปิทัล)

หลักๆ แล้ว ผู้ลงทุนในสตาร์ทอัพมีทั้งที่เป็นกองทุนและเป็นบุคคล ซึ่งถ้าหนุนให้สตาร์ทอัพเติบโตจนได้ทุนคืน ได้กำไร ผลตอบแทนอาจเป็นเงินหรือหุ้นในบริษัทสตาร์ทอัพ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการตกลง

  • Venture Capital (VC : เวนเจอร์ แคปิทัล) คือ กองทุนร่วมลงทุน เช่น นาย A นาย B นาง C จัดตั้งกองทุนเพื่อลงทุนในธุรกิจสตาร์ทอัพที่เห็นว่ามีศักยภาพและมีโอกาสเติบโต ซึ่งผู้ที่จะร่วมลงทุนใน VC จะต้องมีความรู้ด้านการลงทุนเป็นอย่างดี ยอมรับความเสี่ยงสูงได้เพราะเป็นการลงทุนเชิงกลยุทธ์ เช่น 500 Startups กองทุนระดับโลกที่เกิดขึ้นในซิลิคอน วัลเลย์ และแตกไลน์กองทุนไปลงทุนในหลายประเทศ อาทิ 500 TukTuks โดยกองทุนแรกมุ่งให้บริษัทไทย แต่ในกองทุนที่สองนั้นมีกลุ่มทุนขนาดใหญ่มาเข้าร่วมและเลือกให้โดยไม่จำกัดประเทศ 
  • Corporate Venture Capital (CVC : คอร์ปอเรต เวนเจอร์ แคปิทัล) คือ องค์กรที่มีหน่วยงานเพื่อลงทุนในกองทุนหรือสตาร์ทอัพซึ่งมีโอกาสเติบโตไปพร้อมกับบริษัท เช่น AddVentures by SCG (บริษัทลูกของเอสซีจี) สนใจลงทุนในสตาร์ทอัพด้านโลจิสติกส์ Digital Ventures (บริษัทลูกของธนาคารไทยพาณิชย์) สนใจลงทุนในสตาร์ทอัพด้านฟินเทค
  • Angel Investor (แองเจิล อินเวสเตอร์) นักลงทุนอิสระที่ให้ทุนในระยะเริ่มต้นธุรกิจเพราะเชื่อใน passion ของสตาร์ทอัพ แต่จำนวนเงินจะไม่มากเท่า VC และมักจะให้ทุนสนับสนุน 3-4 ปีขึ้นไป (เข้าขั้นใจดีแบบเทวดานางฟ้ามาโปรด) นอกจากนี้ ยังมีนักลงทุนรายย่อยลงไปอีก เรียกว่า Super-angel Investors
  • Crowdfunding (คราวด์ฟันดิง) การระดมทุนจากมวลชนผ่านเว็บไซต์ ซึ่งทางสหรัฐอเมริกากำหนดให้ระดมทุนผ่านช่องทางนี้ทำได้ไม่เกิน 50 ล้านดอลลาร์

ไป Pitching (พิตชิง) กันไหม

จำง่ายๆ ว่า Pitching ก็คือ การขายไอเดียหรือนำเสนอธุรกิจเพื่อพิชิตใจนักลงทุน โดยสตาร์ทอัพต้องทำ Pitch Deck ซึ่งก็คือ สไลด์นำเสนอปัญหา (Pain Point) โซลูชันที่คิด/สร้างขึ้นเพื่อแก้ปัญหา และโมเดลธุรกิจ ซึ่งหลังจากนำเสนอ Pitch Deck แล้ว มักจะต้องตอบคำถามของคณะกรรมการหรือนักลงทุนเพิ่มเติม หากนักลงทุนพิจารณาว่าสตาร์ทอัพนั้นๆ เข้าตา มีอนาคต ก็จะได้รับเงินลงทุนไป แต่ถ้ายังไม่เข้าตา สตาร์ทอัพสามารถกลับไปพัฒนาต่อและหาเวที Pitching ใหม่ได้

  • ตัวอย่างเวที Pitching ภาษาไทย จากงาน STARTUP Thailand 2017

  • ตัวอย่างเวที Pitching ในระดับสากล จากงาน Slush 2016


stage startup round
https://unsplash.com

Stage (สเตจ) / Round (ราวนด์)

สตาร์ทอัพสามารถ Pitching เพื่อระดมทุนต่อสายป่านทางธุรกิจเป็นรอบๆ เรียกว่า Stage หรือ Round โดยมีหลายระดับตั้งแต่

  • Angel Round : เม็ดเงินประมาณ 20,000-50,000 ดอลลาร์

ได้จากเงินส่วนตัวของนักลงทุนอิสระหรือ Angel Investors มาตั้งไข่ก่อนเข้าสู่ Seed Round

  • Seed Round : เม็ดเงินประมาณ 2.5 แสนถึง 2 ล้านดอลลาร์ 

ใช้เรียกสตาร์ทอัพที่อยู่ในขั้นเริ่มต้นธุรกิจ (เทียบได้กับการเริ่มต้นของเมล็ดพันธุ์) ซึ่งส่วนใหญ่จะมีทีมงานไม่กี่คนและต้องการเงินลงทุนเพื่อไปต่อ โดยสตาร์ทอัพต้องหาจุดที่ลงตัวระหว่างผลิตภัณฑ์กับผู้ใช้งาน (Proof of Concept) แต่ในไทยมักจะเห็นการสนับสนุนระดับ Seed Fund ประมาณ 1 ล้านดอลลาร์ และผู้สนับสนุนเงินลงทุนระดับนี้ก็มักจะเป็น Angel Investors 

  • Series A : เม็ดเงินประมาณ 2-15 ล้านดอลลาร์ 

จาก Seed Round สตาร์ทอัพจะใช้เวลาเติบโตประมาณ 2 ปี คือมีผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาจนอยู่ตัว มีตลาดชัดเจน จึงจะระดมทุนใน Pre-series A / Series A Round ได้ และสตาร์ทอัพไทยก็มักจะกระจุกตัวอยู่ในระดับนี้

  • Series B : เม็ดเงินมากกว่า 15 ล้านดอลลาร์

การระดมทุนในรอบที่สูงขึ้น สะท้อนว่าธุรกิจเติบโตได้ดีและต้องการนำทุนไปขยายตัว ขยายตลาดออกไปต่างประเทศ และหากเป็น Series C, Series D เม็ดเงินที่ระดมทุนก็จะอยู่ในระดับมหาศาล 


unicorn startup
https://unsplash.com

Unicorn (ยูนิคอร์น)

Unicorn Startup หรือ Unicorn Company เป็นคำที่ใช้เรียก สตาร์ทอัพที่มีมูลค่าบริษัทเกิน 1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ โดย www.cbinsights.com สรุปรวมข้อมูลล่าสุด (ณ วันที่ 5 พฤศจิกายน 2018) ว่า ทั่วโลกมียูนิคอร์นมากกว่า 286 บริษัท ที่เราคุ้นหูกันดีก็เช่น Amazon, Airbnb. Uber, Facebook, GrabTaxi, Pinterest, Snapchat, SpaceX นอกจากนี้ยังมีชื่อเรียกตามมูลค่าบริษัทที่แตกต่างกันออกไป

  • Centaur (เซนทอร์) บริษัทที่มีมูลค่ามากกว่า 1 ร้อยล้านดอลลาร์ 
  • Decacorn (ดีคาคอร์น) บริษัทที่มีมูลค่ามากกว่า 1 หมื่นล้านดอลลาร์
  • Hectocorn (เฮกโตคอร์น) บริษัทที่มีมูลค่ามากกว่า 1 แสนล้านดอลลาร์

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะเป็นธุรกิจที่มีมูลค่าหมื่นล้าน แสนล้านดอลลาร์ แต่ส่วนใหญ่ก็ยังคงนิยมเรียกบริษัทที่มีมูลค่ามากกว่า 1 พันล้านดอลลาร์ขึ้นไปแบบรวมๆ ว่า ‘Unicorn’ เพื่อให้เข้าใจและจดจำง่าย


ติดตามภาคต่อ Startup 102 เร็วๆ นี้

สนใจศึกษาข้อมูลและข่าวอัปเดตในแวดวงสตาร์ทอัพได้จากลิงก์เหล่านี้