ผมชอบฟัง (อ่าน) การกล่าว ‘สุนทรพจน์’ มาก เพราะสุนทรพจน์ คือคำพูดที่ไพเราะ จับใจ อันสะท้อนถึงความคิดที่ลึกซึ้งของผู้กล่าว ที่มักจะกล่าวในโอกาส เช่น การรับตำแหน่ง, พิธีต้อนรับแขกเมือง, เหตุการณ์สำคัญต่างๆ ที่ในเมืองไทยไม่ค่อยนิยมกัน โดยเฉพาะสุนทรพจน์ของ ‘บุคคลสำคัญ’ อาทิ ประธานาธิบดีแห่งสหรัฐอเมริกา หรือรัฐบุรุษของโลก ซึ่งมักจะมีประโยคหรือวลีคมๆ ให้โลกได้จดจำ หรือนำมาใช้อ้างอิงถึงอยู่เสมอ ดังตัวอย่าง


อับราฮัม ลินคอล์น

สุนทรพจน์ของประธานาธิบดี อับราฮัม ลินคอล์น กล่าวไว้ในปี 1861 เมื่อรัฐทางใต้ของสหรัฐ คิดจะแยกตัวออกไปตั้งเป็นประเทศใหม่ว่า

“…พวกเราไม่ใช่ศัตรูกัน เราเป็นเพื่อน เราจะเป็นศัตรูกันไม่ได้ ถึงความรู้สึกจะบอบช้ำไปบ้าง แต่จะให้สำนึกมาทำลายสายใยของมิตรภาพหาได้ไม่ สายพิณ…ที่โยงเอาทุกสมรภูมิรบกับหลุมศพของวีรบุรุษ เข้ากับทุกหัวใจที่ยังมีชีวิตอยู่…จะยังส่งเสียงประสานความกลมเกลียว…เมื่อถูกดีดให้ดังขึ้น…”

มาร์ติน ลูเธอร์ คิง จูเนียร์

หรือของ มาร์ติน ลูเธอร์ คิง จูเนียร์ ผู้นำต่อต้านการเหยียดผิวในสหรัฐ ที่กล่าวไว้ตอนพูดเรื่อง “ผมมีความฝัน” เมื่อปี 1963 ว่า

“…ผมฝันว่าวันหนึ่งประเทศนี้จะลุกขึ้นยืนหยัดกับความหมายที่แท้จริงของหลักการที่ว่า มนุษย์ทุกคนเกิดมาเท่าเทียมกัน…”

เนลสัน แมนเดลา

และประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐแอฟริกาใต้ เนลสัน แมนเดลา ให้การต่อศาลในข้อหาเป็นกบฏ เมื่อปี 2507 ว่า

“…ตลอดชีวิตของข้าพเจ้า ได้อุทิศตัวเองแก่การต่อสู้เพื่อประชาชนแอฟริกัน, ข้าพเจ้ายินดีต่อประชาธิปไตย…ซึ่งประชาชนทุกหมู่เหล่าสามารถอยู่ด้วยกันอย่างสันติและด้วยความเสมอภาค นี่คืออุดมคติ อันข้าพเจ้าหวังจะมีชีวิตอยู่ให้ถึง แต่หากจำเป็น ข้าพเจ้าก็พร้อมจะตายเพื่ออุดมคตินี้…”

ในภาพยนตร์ ก็มีสุนทรพจน์ที่งดงามหลายเรื่อง เช่นเรื่อง Independence Day ที่มนุษย์ต่างดาวส่งยานอวกาศมาบุกยึดครองโลก ประธานาธิบดีสหรัฐ ต้องส่งเครื่องบินไปรบ ในตอนรุ่งสางของวันที่ 4 กรกฎาคม ซึ่งตรงกับวันชาติ จึงได้กล่าวสุนทรพจน์ปลุกเร้าใจว่า

“อรุณสวัสดิ์, ไม่เกิน 1 ชั่วโมงนี้ เครื่องบินรบจากที่นี่จะรวมกับเครื่องบินรบทั่วโลก และคุณจะได้ทำศึกรบทางอากาศยานที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติมนุษยชาติ…บางทีอาจเป็นพรหมลิขิต ให้วันนี้เป็นวันชาติ และท่านจะได้ต่อสู้อีกครั้งเพื่อเสรีภาพของเรา ไม่ใช่จากทรราช การกดขี่ หรือการประหัตประหาร แต่จากการทำลายล้าง เราจะสู้เพื่อสิทธิในชีวิต เพื่อคงอยู่ หากเราชนะสงครามในวันนี้ วันที่ 4 กรกฎา จะไม่เป็นเพียงวันหยุดประจำชาติอเมริกาอีกต่อไป แต่จะเป็นวันที่โลกประกาศเป็นเสียงเดียวกันว่า เราจะไม่ยอมจากไปเงียบๆ จากเงามืด เราจะไม่ยอมถูกทำลายโดยไม่ตอบโต้ เราจะอยู่ต่อไป เราต้องอยู่รอด…
วันนี้ เราจะฉลองวันประกาศอิสรภาพโลก”

พอผมฟังจบก็เกิดความฮึกเหิมสุดขีด ถึงขนาดกำหมัดชูขึ้น จะลุกจากเก้าอี้ไปร่วมรบกับเขาด้วย แล้วนึกขึ้นได้ว่า นี่คือภาพยนตร์

โจเซฟ หัวหน้าอินเดียแดง เผ่าเนซเปรซีส์

แต่สุนทรพจน์ที่ผมชื่นชอบมากที่สุดเป็นของ โจเซฟ หัวหน้าอินเดียนแดง เผ่าเนซเปรซีส์ กล่าวไว้ในปี ค.ศ. 1877 โดยบอกเลิกการต่อสู้อันยาวนานอันเนื่องจากสงคราม เพื่อปกป้องแผ่นดินจากการรุกรานของชาวผิวขาว

“…จงบอกนายพลโฮเวิร์ดว่า ข้ารู้หัวใจของเขา สิ่งที่เขาบอกข้า อยู่ในหัวใจของข้ามาก่อน ข้าเหนื่อยที่จะรบ นักรบของเราถูกฆ่า, คนเฒ่าทั้งหมดตาย คนหนุ่มบอกสู้หรือไม่ก็ตาย, ที่นี่หนาวเย็น เราไม่มีผ้าห่ม เด็กๆ กำลังหนาวตาย ผู้คนบางส่วนของเราหนีไปอยู่บนภูเขา ไม่มีผ้าห่ม ไม่มีอาหาร ไม่มีใครรู้ว่าพวกเขาอยู่ที่ไหน บางทีพวกเขากำลังหนาวตาย ข้าต้องการเวลามองหาเด็กๆ และดูว่าข้าจะหาเขาพบเหลืออยู่เท่าใด บางทีพวกเขาคงตายกันหมดแล้ว ฟังข้า หัวหน้าทั้งหลาย ข้าเหนื่อย หัวใจของข้าเป็นไข้และเศร้าโศก ณ ที่ซึ่งดวงตะวันฉายแสง ข้าจะไม่รบอีกต่อไป”*

สุนทรพจน์นี้ช่างแสนเศร้า และน่าหดหู่ เมื่อคิดถึงชะตากรรมของชาวอินเดียนแดง เป็นสุนทรพจน์ที่ชี้ให้เห็นถึง “แผลเป็น” ขนาดใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์การสร้างชาติของสหรัฐอเมริกา แม้จะยกเอาคำ “อิสรภาพ เสรีภาพ ประชาธิปไตย และสิทธิมนุษยชน” มาพร่ำพูดถึงอยู่เสมอๆ ก็ไม่สามารถใช้ลบรอยแผลเป็นนี้ได้เลย จนถึงปัจจุบัน


 

วิสูตร สุจิระกุล
23 พฤศจิกายน 2561


หมายเหตุ
1. อับราฮัม ลินคอล์น. (1861), และเนลสัน แมนเดล่า (1964). ค้นเมื่อ 22 พฤศจิกายน 2561, จาก https://wikipedia.com
2. ดร.มาร์ติน ลูเธอร์ คิง จูเนียร์ ผู้นำต่อต้านการเหยียดผิวในสหรัฐอเมริกา เกิดเมื่อปี 1929 เสียชีวิตด้วยการถูกลอบยิง ในปี 1968, ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ เมื่อปี 1964
3. Devlin, D. (Producer). (1996). Independence Day [Motion Picture]. Los Angeles. Twentieth Century Fox Studio.
4. *จากหนังสือ ณ ที่ซึ่งดวงตะวันฉายแสง ซึ่งผู้เขียนบันทึกไว้ในปี 2533, ปัจจุบันพิมพ์ครั้งที่ 5 (2558) ใช้ชื่อต่างกันเล็กน้อย แปลและเรียบเรียงโดย วันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ จัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ยิปซี
5. ภาพตัวอย่างชาวอินเดียแดง. ค้นเมื่อ 22 พฤศจิกายน 2561, จาก www.catdumb.com

แนะนำบทความให้อ่านต่อ

สุนทรพจน์ ของ Chief Seattle หัวหน้า เผ่าอินเดียนแดง บรรยายความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม ที่ประทับใจที่สุดเท่าที่เคยปรากฏ

เปิดตำราความสำเร็จ ฉบับ NIKE Just Do it ของ Phil Knight ผู้ให้กำเนิด ไนกี้