อดอล์ฟ โลส วิพากษ์วิจารณ์สังคมในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ว่าเป็นสังคมแห่งเปลือก เต็มไปด้วยการหลอกลวงและของปลอม ผู้คนใช้หน้ากากเป็นเครื่องมือสื่อสารถึงสถานะทางสังคมที่ตนเองอยากจะมี ไม่ว่าจะเป็นเสื้อผ้าเครื่องแต่งกาย ข้าวของเครื่องใช้ ศิลปหัตถกรรม สถาปัตยกรรม และด้วยความฟุ้งเฟ้อของสังคมยุคนั้น โลสมองตนเองเป็นผู้พิทักษ์สัจจะและความจริงแท้ของงานสร้างสรรค์ เขาต่อต้านการประดิษฐ์ลวดลายฟุ่มเฟือย การสร้างวัสดุราคาถูกที่ลอกเลียนวัสดุราคาแพง ตลอดจนการเสแสร้งบิดเบือนในสิ่งที่ไม่ใช่ตัวตนของเราจริงๆ โลสพยายามชี้ให้เห็นคุณค่าของวัสดุและวิธีการทุกรูปแบบที่ไม่ได้มีอะไรด้อยไปกว่ากัน ความยากจนไม่ใช่เรื่องน่าอายพอๆ กับที่ การใช้วัสดุราคาถูกก็ไม่ใช่เรื่องผิด แต่การพยายามลอกเลียนและเสแสร้งเป็นวัสดุราคาแพงต่างหากที่ทำร้ายความภาคภูมิใจของเรา”* Adolf Loos


สำหรับสังคมวงกว้าง หากเอ่ยนาม อดอล์ฟ โลส (Adolf Loos) คงจะมีแต่คนส่ายหน้าว่าไม่รู้จัก แต่ถ้ากล่าวชื่อนี้ในวงการสถาปัตยกรรม อดอล์ฟ โลส คือมหาคุรุคนหนึ่ง

บทสนทนากับความว่างเปล่า แปลจาก Spoken Into The Void
ของ Adolf Loos สถาปนิกนามอุโฆษแห่งศตวรรษที่ 20

อดอล์ฟ โลส เกิดเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม ค.ศ. 1870 ที่เมือง Brno ในดินแดนที่เรียกว่าจักรวรรดิ Austria-Hungary ซึ่งปัจจุบันคือ สาธารณรัฐเช็ก

แม้จะมีอาชีพเป็นสถาปนิก ทว่า อดอล์ฟ โลส ได้รับการยกย่องจากผู้คนในแวดวงศิลปะของยุโรป โดยเฉพาะที่กรุงเวียนนา ประเทศออสเตรีย ซึ่งเขาใช้ชีวิตและสร้างสรรค์ผลงานอยู่ที่นั่นเป็นระยะเวลานาน

การที่ โลส ได้รับความนับถือจากวงการศิลปะ ไม่เพียงความใกล้กันของแขนงงานระหว่างสถาปัตยกรรมกับศิลปกรรม ทว่า เขายังมีฝีมือด้านการเขียน ดังเห็นได้จากบทความในหนังสือ บทสนทนากับความว่างเปล่า

บทสนทนากับความว่างเปล่า บรรจุชิ้นงานจำนวน 9 เรื่อง ที่เคยลงตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นของเวียนนา ด้วยความรอบรู้และการมองโลกอย่างวิพากษ์วิจารณ์ บทความหลายชิ้นมีลักษณะเป็นเรื่องสั้น บางชิ้นใช้ลีลาการเขียนแบบนิทานหรือเรื่องเล่า และทั้งหมดเป็น Black Comedy หรือตลกร้าย

อารมณ์ขันอันร้ายกาจในงานเขียนนี้เอง ที่ทำให้ อดอล์ฟ โลส โด่งดังในวงการวรรณกรรม ไม่แพ้ชื่อเสียงที่เขาสั่งสมเอาไว้ในแวดวงสถาปัตยกรรม

ความเรียบง่าย และประโยชน์ใช้สอย ดูจะเป็นปรัชญาหลักในการทำงานของเขา ที่ทำให้นาม อดอล์ฟ โลส เป็นอมตะและเป็นต้นแบบให้กับสถาปนิกยุคต่อมา ขณะเดียวกัน ความชัดเจน หนักแน่น รุนแรง และท้าทาย ก็เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่เชื่อมโยงกับการวิพากษ์วิจารณ์ระบบสังคมและวัฒนธรรมศตวรรษที่ 20 อย่างตรงไปตรงมา

การหลอมรวมสภาวะตัวตนกับผลงานเข้าด้วยกัน ด้วยการทำลายเอกสาร แบบเขียน และภาพสเก็ตช์ทั้งหมด เป็นความพยายามลบร่องรอยการออกแบบของตนเองให้เหลือเพียงพื้นที่ว่าง ซึ่งสอดคล้องกับปณิธานความเรียบง่ายที่เขาตั้งไว้ในงานสถาปัตยกรรม

กระนั้นก็ดี แม้จะหลงเหลือเค้าลางบางส่วนที่มีผู้พยายามค้นหาเพื่อนำมาปะติดปะต่อ ทว่า เมื่อรวมกับผลงานรูปธรรมทางสถาปัตย์ที่ อดอล์ฟ โลส ได้เคยสร้างไว้ ก็พอจะทำให้คนรุ่นหลังเชื่อมโยงแนวคิดการรับรู้เกี่ยวกับตัวตนและผลงานของเขาได้

นอกจาก บทสนทนากับความว่างเปล่า ที่บรรจุงานเขียนชิ้นเอกคือ Ornament and Crime และ The Poor Little Rich Man แล้ว Adolf Loos: Das Werk des Architekten หรือ “ผลงานสถาปัตยกรรม” หนังสือเล่มแรกของ อดอล์ฟ โลส คือคัมภีร์ของสถาปนิกทั่วโลก


“อดอล์ฟ โลส สถาปนิกนักคิดผู้มีชื่อเสียงแห่งกรุงเวียนนา โลสเติบโตในช่วงรอยต่อระหว่างศตวรรษที่ 19 กับ 20 อันเป็นช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนแปลงทางสังคมวัฒนธรรม ตลอดจนศิลปะวิทยาการมากมาย โลสมีชื่อเสียงโด่งดังจากบทความชื่อ Ornament and Crime ที่ตั้งคำถามเกี่ยวกับการประดับตกแต่งทางสถาปัตยกรรมอันเฟื่องฟูในยุคนั้น โลสเป็นนักเขียนที่มีบทความเสียดสีล้อเลียนมากมายลงในหนังสือพิมพ์ท้องถิ่น ซึ่งได้รับการตีพิมพ์รวมเล่มเป็นผลงานทางทฤษฎีสถาปัตยกรรมที่มีลักษณะเฉพาะตัวที่เรารู้จักกันดีในปัจจุบัน ผลงานการออกแบบของโลสซึ่งเป็นที่รู้จักมีอยู่มากมายในกรุงเวียนนาและเมืองอื่นๆ ในยุโรป ไม่ว่าจะเป็น Looshaus, The Villa Müller, Café Museum, Tristan Tzara House ซึ่งเรายังสามารถเยี่ยมชมได้ในปัจจุบัน”**

*, ** ต้นข้าว ปาณินท์ ผู้แปล บทสนทนากับความว่างเปล่า


ถ้าคุณชอบอ่านหนังสือ แนะนำให้อ่านสองบทความนี้ต่อ

หนังสือแห่งความทรงจำ ตอกย้ำซ้ำเติมสองชีวิตใน ‘เดือนเสี้ยว’

Thinking Fast and Slow เปิดงานวิจัยกว่าสิบปีของ Daniel Kahneman เกี่ยวกับกระบวนการทำงานของสมอง