‘จัดการน้ำ’ ผ่าน ‘บอร์ดเกม’ การเรียนรู้แนวใหม่ เด็กหรือผู้ใหญ่ก็โหลดไปเล่นได้

เป็นเด็กยุคนี้มีเกมให้เลือกเล่นนับล้าน ทั้งแบบจับต้องได้ (Physical) และแบบดิจิทัล ซึ่งนอกจากเล่นเพื่อความสนุกสนานยังสามารถเรียนรู้ (เรื่องยากๆ) จากเกมได้ และถ้าใครมีไอเดียแจ่มๆ ออกแบบเกมที่สื่อสารได้ตรงจุด ก็สามารถสร้างเกมเป็นของตัวเองหรือสร้างรายได้ได้ด้วย เช่น บอร์ดเกม เกมที่ต้องเล่นผ่านกระดานและได้รับความนิยมมากในขณะนี้ สามารถสอดแทรกความรู้ได้หลากหลาย ทั้งด้านการสอนภาษา การเกษตร การทำธุรกิจ การเงินการลงทุน ฯลฯ

‘การบริหารจัดการน้ำ’ ศาสตร์พระราชาที่เข้ามาอยู่ในบอร์ดเกม

ผู้เขียนได้ไปร่วมงานของ Sea (ประเทศไทย) ผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตแพลตฟอร์ม อาทิ Garena, Shopee, AirPay ซึ่งจัดกิจกรรมประกวดออกแบบบอร์ดเกมในโครงการ ของขวัญจากพ่อ (Gifts from Dad) เป็นปีที่ 2 ภายใต้หัวข้อ ‘จัดการน้ำเพื่อชีวิต คิดอย่างสร้างสรรค์’ โดยให้ผู้เข้าแข่งขันยกองค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการน้ำไปออกแบบบอร์ดเกมเพื่อส่งต่อแนวคิดและสร้างการเรียนรู้แนวใหม่

สำหรับการประกวดออกแบบบอร์ดเกมในปีนี้ ดร.ศรุต วานิชพันธุ์ Director of Sea (ประเทศไทย) กล่าวว่า บริษัทเห็นความสำคัญของการสืบสานแนวคิดด้านการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืนของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช จึงมุ่งใช้บอร์ดเกมที่ผสมผสานสาระและความเพลิดเพลินไว้ด้วยกัน เพื่อเสริมสร้างการเรียนรู้ สร้างทักษะ ประสบการณ์ และช่วยสร้างความสัมพันธ์ที่ดีทั้งในกลุ่มเพื่อนหรือสมาชิกในครอบครัวได้ ทั้งนี้มี มูลนิธิชัยพัฒนา และ มูลนิธิอุทกพัฒน์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ ร่วมเป็นที่ปรึกษาโครงการด้วย

“โครงการในปีนี้ได้รับการตอบรับที่ดี โดยมีผู้สมัครเข้าร่วมกิจกรรมถึง 287 ทีม จากหลากหลายสาขาอาชีพ ไม่ว่าจะเป็นนักเรียน นักศึกษา วิศวกร อาจารย์ นักเขียนบทภาพยนต์ นักการตลาด นักเขียน นักลงทุนอิสระ รวมถึงเจ้าของธุรกิจส่วนตัว ซึ่งผมมองว่า บอร์ดเกม สามารถส่งต่อการเรียนรู้ได้ เราควรร่วมสร้างความคิดสร้างสรรค์ใหม่ให้แก่เด็กๆ  และผมก็เข้าใจเด็กยุคนี้ เพราะลูกก็ออกไปเล่นบอร์ดเกมวันเสาร์-อาทิตย์เป็นประจำ” 

ดร.ศรุตกล่าว และให้ข้อมูลเพิ่มเกี่ยวกับความสำเร็จในปีแรกว่า โครงการของขวัญจากพ่อ (Gifts from Dad) ครั้งที่ 1 ภายใต้หัวข้อ ‘เรียน เล่น รู้ คู่การเกษตร’ นั้น ได้รับการตอบรับที่ดีและมีผู้ดาวน์โหลดไปแล้วมากกว่า 11,141 ครั้ง

โจทย์ที่ออกแบบจากชีวิตจริงของทีมผู้ชนะ

• ผู้ได้รับรางวัลชนะเลิศ : ทีม Lunar Gravity ผลงานเกม ‘Riverbank’
  บอร์ดเกมแนววางแผนที่ผู้เล่นจะสวมบทบาทเป็น ผู้นำชุมชน ซึ่งต้องบริหารจัดการน้ำให้เหมาะสมกับปัญหาในแต่ละฤดูกาลและสถานการณ์

ภูมิ – เอกภูมิ ภูมิพันธุ์ หนึ่งในสมาชิกทีม Lunar Gravity กล่าวถึงเกม ‘Riverbank’ ว่า ก่อนที่บอร์ดเกมจะออกมาเป็นรูปเป็นร่าง มีโอกาสลงพื้นที่ไปศึกษาการจัดการน้ำในชุมชนบ้านศาลาดิน จังหวัดนครปฐม กับ Sea (ประเทศไทย) พบว่า ชุมชนเข้มแข็งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้การแก้ไขปัญหาน้ำและการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้คนในชุมชนเกิดได้จริง จึงตั้งใจออกแบบบอร์ดเกมให้ผู้เล่นวางแผนบริหารจัดการน้ำเสมือนเป็นผู้นำชุมชน โดยต้องวิเคราะห์ปัจจัยที่ก่อให้เกิดปัญหาอย่างรอบด้าน ทั้งปัญหาจากปัจจัยทางธรรมชาติและพฤติกรรมมนุษย์ นอกจากนี้ยังเล่าเบื้องหลังแนวคิดให้ฟังด้วยว่า

“มีแรงบันดาลใจมาจากภาคอีสาน คือบ้านผมที่นครราชสีมา บางปีเจอปัญหาน้ำท่วม บางปีน้ำแล้ง ตอนแรกก็ไม่เข้าใจว่าทำไม แต่การศึกษาเรื่องการจัดการน้ำก็ทำให้เข้าใจมากขึ้น แล้วที่โคราชก็ยังมีปัญหาน้ำเสียด้วย จึงวางแผนบอร์ดเกมให้มีการจัดการน้ำ 3 ด้าน คือ น้ำท่วม น้ำแล้ง น้ำเสีย เพื่อให้เด็กเรียนรู้ว่า ถ้าน้ำมาเยอะจะทำอย่างไร น้ำมาน้อยจะทำอย่างไร หรือถ้าฝนตกน้ำท่วมฉับพลันก็จะได้ฝึกแก้ปัญหาเฉพาะหน้า

ปกติผมชอบเล่นบอร์ดเกมอยู่แล้ว ก็เลยอยากสร้างเกมให้เด็กรู้จักการแก้ปัญหา และเล่นได้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ ที่บ้านก็ทำการเกษตรแต่ก็ต้องศึกษาเรื่องการบริการจัดการน้ำและการเกษตรเพิ่ม แล้วออกแบบให้เด็กรู้สึกสนุก จัดรูปแบบในกระดาษ A4 เพื่อให้เด็กๆ ดาวน์โหลด พรินต์ และตัดแปะบนกระดาษแข็งไปเล่นกับเพื่อนหรือครอบครัวได้สะดวก”

ไอเดียที่น่าสนใจของทีมรอง

• รองชนะเลิศ อันดับ 1 : ทีม The 3 Marketeers ผลงานเกม ‘ใต้ร่มพระบารมี’
  

ผู้เล่นต้องสวมบทบาทเป็น เจ้าหน้าที่สนับสนุนโครงการในพระราชดำริ ซึ่งมีภารกิจตามหาทรัพยากรต่างๆ ที่จะนำมาแก้ไขปัญหาทรัพยากรน้ำที่เผชิญอยู่ นอกจากจะได้เรียนรู้วิธีการแก้ไขปัญหาแล้ว ยังได้ความรู้เกี่ยวกับโครงการพระราชดำริที่สอดแทรกอยู่ตลอดการเล่น

• รองชนะเลิศ อันดับ 2 : ทีม BRD ผลงานเกม ‘หยดน้ำ’

ผู้เล่นจะสวมบทบาทเป็น เกษตรกร ที่จะต้องบริหารทรัพยากรต่างๆ ทั้ง ที่ดิน น้ำ พืช และสัตว์ ให้ได้รับผลกระทบจากธรรมชาติที่เกิดขึ้นในแต่ละฤดูน้อยที่สุด พร้อมบริหารจัดการน้ำให้เพียงพอต่อความต้องการด้วยแนวคิดในการบริหารจัดการน้ำในรูปแบบ ‘โคก หนอง นา’

• รองชนะเลิศ อันดับ 3 : ทีม Hooman house Chiangmai ผลงานเกม ‘สายน้ำ’

  

ผู้เล่นต้องช่วยกันวางแผนควบคุม จัดการน้ำ ด้วยการจำลองปริมาณน้ำในแต่ละฤดู ให้มีปริมาณน้ำที่เหมาะสมและเพียงพอต่อการทำเกษตรในแต่ละรอบ

คณะกรรมการผู้กล่อมเกลาความรู้และการคิดอย่างสร้างสรรค์

โครงการของขวัญจากพ่อ (Gifts from Dad) ในหัวข้อ ‘จัดการน้ำเพื่อชีวิต คิดอย่างสร้างสรรค์’ มีคณะกรรมการตัดสินผลงานดังนี้

• วิชัยวัฒน์ ศศิผลิน นักวิจัย ฝ่ายจัดการน้ำชุมชน สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร (องค์การมหาชน)
• อาจารย์ตวง เธียรธนู อาจารย์ประจำภาควิชา Innovative Digital Design คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
• สราวดี ผดุงศิริเศรษฐ์ ผู้ก่อตั้งร้านบอร์ดเกม ร้านลานละเล่น
• พีรัช ษรานุรักษ์ ตัวแทนจากทีม Wizards of Learning หนึ่งในผู้พัฒนาบอร์ดเกม Pizza Master
• ปรียาพร ทรัพย์แสนยากร พิธีกรรายการ IN-ON-AT จากสำนักข่าวไทย อสมท.

“หลักสำคัญว่าต้องมีน้ำบริโภค น้ำใช้ น้ำเพื่อการเพาะปลูก เพราะว่าชีวิตอยู่ที่นั่น ถ้ามีน้ำคนอยู่ได้ ถ้าไม่มีน้ำคนอยู่ไม่ได้ ไม่มีไฟฟ้าคนอยู่ได้ แต่ถ้ามีไฟฟ้าไม่มีน้ำ คนอยู่ไม่ได้”

พระราชดำรัสตอนหนึ่ง
ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
ณ พระราชวังสวนจิตรลดา
เมื่อวันที่ 17 มีนาคม พ.ศ. 2529

วิชัยวัฒน์ ศศิผลิน ยกพระราชดำรัสของในหลวง รัชกาลที่ 9 มาเน้นย้ำให้เห็นความสำคัญของน้ำ และกล่าวถึงรูปแบบใหม่ของการส่งต่อแนวคิดด้านจัดการน้ำว่า

“เราต้องดื่มน้ำ ใช้น้ำในภาคการเกษตร และต้องสร้างความมั่นคงด้านอาหาร น้ำจึงเป็นเรื่องใกล้ตัวที่ต้องใส่ใจเพราะทุกชีวิตต้องใช้น้ำในการอุปโภคบริโภค ซึ่งครั้งแรกที่สัมผัสบอร์ดเกม รู้สึกตื่นเต้น แปลกใจว่าจะอธิบายเรื่องน้ำผ่านบอร์ดเกมอย่างไร แต่เมื่อเห็นว่าทำได้จริง สร้างแรงบันดาลใจ ดึงดูดความสนใจจากเด็กและเยาวชนได้ เป็นเรื่องที่ดีมาก”

ด้านกระบวนการคิดและออกแบบบอร์ดเกม อาจารย์ตวง เธียรธนู หนึ่งในคณะกรรมการตัดสินเล่าถึงการเรียนสอนในมหาวิทยาลัยให้ฟังว่า

“ยุคนี้เป็นยุคดิจิทัล สื่อการเรียนการสอนในโรงเรียนจึงมีการพูดถึง ‘การศึกษาแนวใหม่’ มากขึ้น ต่างจาก 15 ปีก่อนที่มีให้เล่นแค่ เกมเศรษฐี บันไดงู ซึ่งตอนนี้มีสื่อการเรียนรู้มากมายอยู่ในรูปแบบเกม เช่น บอร์ดเกม แล้วก็มีเครื่องมือดิจิทัลอีกหลายอย่างที่อาจารย์อยากนำเข้าไปสอน และอาจารย์เองก็สอนด้วยเครื่องมือดิจิทัลอยู่แล้ว ยกตัวอย่าง นักศึกษาปี 1 จะให้เรียนรู้กระบวนการคิดผ่านการออกแบบ ซึ่งหนึ่งในแพลตฟอร์มที่ให้ทำคือ บอร์ดเกม โดยนักศึกษาต้องหาก่อนว่า แกนที่จะนำเสนอคืออะไร แล้วก็เล่นเกมเยอะๆ ทำเทสต์ และแก้ไขจนออกมาสำเร็จ”

บอร์ดเกมนี้ เล่นได้ที่ไหน?

เนื่องจากองค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการน้ำได้รับการออกแบบในแพลตฟอร์มดิจิทัลเพื่อส่งต่อความรู้และเพิ่มการเข้าถึงของคนยุคใหม่ ดร.รอยล จิตรดอน กรรมการและเลขาธิการ มูลนิธิอุทกพัฒน์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ กล่าวถึงความสำคัญของน้ำและประโยชน์ที่สังคมจะได้รับว่า

“น้ำ เป็นทรัพยากรที่หล่อเลี้ยงวิถีชีวิตของชาวไทยมาช้านาน ดังนั้น มูลนิธิอุทกพัฒน์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ จึงมีความยินดีที่ร่วมสนับสนุนโครงการของขวัญจากพ่อ ปีที่ 2 เพราะเป็นกิจกรรมที่สร้างโอกาสให้ภาครัฐ ภาคเอกชน ชุมชน และประชาชน ร่วมมือกันกระตุ้นให้เกิดความตระหนักรู้ด้านการดูแลและบริหารจัดการทรัพยากรน้ำออกไปสู่สังคมไทย ซึ่งนอกจากผลงานของผู้เข้าแข่งขันสะท้อนถึงปัญหาน้ำที่ชาวไทยกำลังประสบแล้ว ยังเสนอแนวทางการแก้ไข อาทิ การสงวนน้ำ การพัฒนาแหล่งน้ำ การป้องกันและบำบัดน้ำเสีย ให้ผู้เล่นได้เรียนรู้อย่างเพลิดเพลินอีกด้วย”

โดยหลังจากผู้เข้าแข่งขันนำเสนอผลงาน ทดลองเล่นกับกรรมการผู้ตัดสิน นำคำแนะนำไปปรับปรุงผลงานให้มีความสมบูรณ์แบบมากที่สุด ผลงานบอร์ดเกมของทีมผู้ชนะเลิศจะได้เข้าสู่กระบวนการผลิตเป็น Box Set เพื่อมอบเป็นสื่อการเรียนรู้ให้แก่โรงเรียนในเครือข่ายมูลนิธิอุทกพัฒน์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ ศูนย์การเรียนรู้ และร้านบอร์ดเกมรวม 100 แห่งทั่วประเทศ

นอกจากนี้ Sea (ประเทศไทย) ยังร่วมมือกับพันธมิตร อาทิ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ ต่อยอดผลงานของผู้เข้าแข่งขันเป็น บอร์ดเกมดิจิทัล ที่เล่นผ่านเว็บไซต์และโมบายล์แอปพลิเคชันได้ โดยขณะนี้อยู่ในขั้นตอนการพัฒนา เมื่อจัดทำระบบแล้วเสร็จ ผู้สนใจสามารถดาวน์โหลดบอร์ดเกมในรูปแบบ Print & Play และรูปแบบดิจิทัล ได้ทางเว็บไซต์ www.seathailand.com/giftsfromdad

บทความเกี่ยวกับ บอร์ดเกม ที่แนะนำให้อ่านต่อ

‘Café Board Games’ ความนิยมที่เพิ่มขึ้นกับการแหวกคลื่น Digital