เพื่อ ‘ความมั่นคงทางอาหาร’ รู้ไหมว่าสังคมโลกกำลังทำอะไรเพื่อ ‘อุตสาหกรรมอาหารและการเกษตร’ ?

เป็นครั้งแรกในประเทศไทยและเป็นครั้งที่ 6 ของโลกที่มี ‘งานสัมมนาธุรกิจเพื่อสังคมระดับนานาชาติด้านอาหารและเกษตรกรรม’ (The 6th Responsible Business Forum on Food and Agriculture (RBF) เพื่อหาแนวทางแก้ปัญหาด้านงบประมาณและระดับนวัตกรรมที่เหมาะสมในภาคอุตสาหกรรมอาหารและการเกษตร

งานสัมมนาเพื่อ ‘ห่วงโซ่อาหาร’ ในอนาคต

เนื่องจาก ความต้องการอาหารทั่วโลกภายในปี 2050 (พ.ศ. 2593) จะเพิ่มขึ้นมหาศาล นวัตกรรมและเทคโนโลยีที่จะเกิดขึ้นต่อไปจึงมีความสำคัญต่อการเพิ่มการผลิตทางการเกษตรมากเป็น 2 เท่า และจะสร้างความเปลี่ยนแปลงของ ห่วงโซ่อาหาร ในทุกระดับ ตั้งแต่เกษตรกรรายย่อยไปจนถึงพฤติกรรมผู้บริโภค ดังนั้น ทุกภาคส่วนจึงต้องบริหารจัดการนวัตกรรมที่นำมาใช้ในอุตสาหกรรมอาหารและการเกษตรตลอดทั้งห่วงโซ่อาหาร ไม่ว่าจะเป็นการจัดหาวัตถุดิบ การแปรรูป ไปจนถึงบรรจุภัณฑ์สำหรับอาหาร เพื่อบรรลุเป้าหมายด้านความยั่งยืน (SDGs) 

งานสัมมนาธุรกิจเพื่อสังคมระดับนานาชาติด้านอาหารและเกษตรกรรม 2019 ครั้งนี้ มีผู้เข้าร่วมที่เป็นผู้มีอำนาจตัดสินใจในอุตสาหกรรมอาหาร เกษตรกรรม และโภชนาการ รวมแล้วมากกว่า 400 ราย โดยมาจากภาครัฐ สถาบันการเงิน และองค์กรพัฒนาเอกชน ด้วยวัตถุประสงค์แบ่งปันความรู้ รับฟังมุมมองต่างๆ และมีส่วนร่วมในคณะทำงานที่มุ่งเน้นการปลูกฝังโซลูชันนวัตกรรมให้เกิดขึ้นในอุตสาหกรรมอาหารและการเกษตรได้อย่างแท้จริง 

ในฐานะที่ประเทศไทยประสบความสำเร็จในอุตสาหกรรมอาหารและการเกษตรและเป็นประธานอาเซียนประจำปี พ.ศ. 2562 ซึ่งมีแนวคิดหลักของอาเซียนประจำปีนี้ว่า ‘Advancing Partnership for Sustainability’ (ร่วมมือ ร่วมใจ ก้าวไกล ยั่งยืน) สุพันธุ์ มงคลสุธี ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ปาฐกถาพิเศษในช่วงต้นของงานสัมมนาว่า 

 “ความสำเร็จของภาคอุตสาหกรรมอาหารและการเกษตร ช่วยกระตุ้นการขยายตัวผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศไทยเฉลี่ยมากกว่าร้อยละ 6 ต่อปี โดยปัจจัยสำคัญมาจากการพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยีในการผลิตอาหารและการเกษตร” 

‘ความมั่นคงทางอาหาร’ สิ่งที่คนทั้งโลกต้องการตอนนี้และตลอดไป

ผู้อ่านคงเคยได้ยินคำว่า ‘ความมั่นคงทางอาหาร’ (Food Security) กันมาบ้าง สำหรับคำนี้ องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ หรือ FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations) ระบุว่า ความมั่นคงทางอาหาร จะเกิดขึ้นได้ต้องมีองค์ประกอบสำคัญ 4 ข้อ ได้แก่

1. การมีอาหารเพียงพอ (Food Availability)
2. การเข้าถึงอาหาร (Food Access)
3. การใช้ประโยชน์จากอาหาร (Food Utilization)
4. การมีเสถียรภาพด้านอาหาร (Food Stability)

กรณีของ การมีอาหารพอเพียง การเข้าถึงอาหาร นึกภาพเด็กเอธิโอเปียร่างกายผอมโซและเสียชีวิตด้วยความหิวโหยหรือขาดสารอาหารออกใช่ไหม นั่นเป็นส่วนเดียวของสารพันปัญหาที่เกิดขึ้นทั่วโลก และใช่ว่าประเทศที่มีทรัพยากรอุดมสมบูรณ์ ประเทศเกษตรกรรมที่เพาะปลูกอาหารได้หลากหลาย เช่น ประเทศไทย จะประสบปัญหาความมั่นคงทางอาหารไม่ได้ เนื่องจากมีความท้าทายหลายประการที่สามารถทำให้ ‘ความมั่นคงทางอาหาร’ กลายเป็น ‘ความไม่มั่นคง’ (Food Insecurity) ได้ ไม่ว่าจะเป็น 1) อัตราการเติบโตของประชากร 2) การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ 3) ความกังวลเรื่องสุขภาพของประชาชน 4) ความปลอดภัยของอาหาร ฯลฯ

ตัวอย่างเหล่านี้ส่งผลกระทบต่อการพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจในระยะยาวได้ทั้งสิ้น จึงนำมาสู่ความร่วมมือระหว่างองค์กร ระหว่างประเทศ โดยให้ผู้มีความรู้ มีทักษะ รวมถึงผู้สนับสนุนเงินลงทุนในด้านนวัตกรรม มาร่วมส่งเสริมการทำธุรกิจในภาคอุตสาหกรรมอาหารและการเกษตร โดยใช้นวัตกรรมที่เหมาะสม เพื่อสร้างเสริมความยั่งยืนได้อย่างแท้จริง

ยิ่ง นวัตกรรม เป็นปัจจัยสำคัญในการพัฒนา ห่วงโซ่คุณค่า (Value Chain) ในวันนี้และวันข้างหน้า รวมทั้งจำเป็นสำหรับทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในอุตสาหกรรมอาหารและการเกษตร ไนออล โอ คอนเนอร์ (Niall O’Connor) ผู้อำนวยการกลาง สถาบันสิ่งแวดล้อมกรุงสต็อกโฮล์ม กล่าวถึงงานสัมมนา RBF ในประเด็นที่ทุกฝ่ายต้องใส่ใจตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำว่า งานนี้รวบรวมแนวทางการจัดการปัญหาอย่างยั่งยืนในกระบวนการผลิต การเก็บรักษา และการจัดการของเสียในอุตสาหกรรมอาหาร ขณะเดียวกัน ยังนำเสนอแนวทางลดการใช้ทรัพยากร เช่น น้ำ สารเคมี ปุ๋ย เพื่อให้ตลอดกระบวนการผลิตนั้น สามารถผลิตอาหารให้มีคุณภาพสูงและมีการสูญเสียน้อยที่สุดตลอดห่วงโซ่คุณค่า

สู่จุดยืนด้าน ‘นวัตกรรม’ เพื่อวันข้างหน้า

ในงานสัมมนาธุรกิจเพื่อสังคมระดับนานาชาติด้านอาหารและเกษตรกรรมครั้งที่ 6 นี้ องค์กรเกษตรทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องยังร่วมประกาศจุดยืนที่จะใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยีตลอดกระบวนการผลิตอาหารและการเกษตรว่า

องค์กรเกษตรร่วมกันพัฒนานวัตกรรมโมเดลธุรกิจ ‘Uberfarm’ เพื่อให้บริการด้านการเพาะปลูก โดยนำ ‘เทคโนโลยีบล็อกเชนและเทคโนโลยีชีวภาพ’ เข้ามาปรับปรุงผลผลิตและการตรวจสอบ ซึ่งจะเป็นหัวใจสำคัญในการรักษาความมั่นคงด้านอาหารและโภชนาการในอนาคต

กันธวี คาธิเรสาน ผู้ช่วยผู้อำนวยการทั่วไประดับภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก องค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ กล่าวถึงความจำเป็นของนวัตกรรม อันเป็นความท้าทายในกระบวนการผลิตอาหารอย่างยั่งยืนว่า 

“ทุกหน่วยงานต้องนำนวัตกรรมและพัฒนาเทคโนโลยีใหม่เข้ามาช่วยในการปรับปรุงกระบวนการผลิต รวมทั้งการยกระดับคุณภาพตลอดห่วงโซ่คุณค่า โดยเริ่มตั้งแต่ฟาร์มจนถึงบนโต๊ะอาหารของผู้บริโภค”  

นอกจากการที่กลุ่มผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่างๆ ร่วมแบ่งปันแนวคิดและแนวทางในการจัดการปัญหาหลากหลายด้านที่ครอบคลุมอุตสาหกรรมการเกษตรและอาหาร อาทิ การตรวจสอบและติดตาม นวัตกรรมการบริหารเงิน การบริหารความสูญเสียของอาหาร สิทธิมนุษยชน เสริมพลังสตรี และความรับผิดชอบต่อสังคม ภายในงานยังจัดให้มีการสนทนาพิเศษใน 4 กลุ่มอุตสาหกรรมหลัก ได้แก่ ข้าว ผลิตภัณฑ์นม ประมง ผักและผลไม้ อีกด้วย

รู้จักความร่วมมือเพื่อสร้าง ‘มาตรฐานการผลิตข้าวอย่างยั่งยืน’ หรือยัง?

SRP : Sustainable Rice Platform หรือ มาตรฐานการผลิตข้าวอย่างยั่งยืน เป็นความร่วมมือของหลายองค์กรเพื่อส่งเสริมการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพและความยั่งยืนตลอดห่วงโซ่คุณค่าของข้าว โดยมีที่มาจากการหารือระหว่างโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) และสถาบันวิจัยข้าวระหว่างประเทศ (IRRI) เมื่อปลายปี 2011 หลังจากนั้นมีองค์กรและบริษัทการเกษตร/อาหารขนาดใหญ่เข้าร่วม SRP มากมาย อาทิ Nestle, Olam, Kellogg’s, Mars, Bayer, Syngenta, กรมการข้าวของไทย

ในงานยังมี พิธีลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือด้านการผลิตข้าวอย่างยั่งยืน (Sustainable Rice Landscapes) ระหว่างสมาชิกสถาบัน ได้แก่

• สภาธุรกิจโลกเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน (WBCSD)
• องค์การสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UN Environment)
• องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (Food and Agriculture Organization)
• สถาบันวิจัยข้าวระหว่างประเทศ (International Rice Research Institute)
• องค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมนี (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit หรือ GIZ)

การลงนามดังกล่าว แสดงให้เห็นถึงความร่วมมือในการสร้างและก่อเกิดความเปลี่ยนแปลงด้านมาตรฐานการผลิตข้าวยั่งยืน ทั้งจากภาครัฐ ทุกภาคส่วนในห่วงโซ่คุณค่า และผู้ดูแลในระดับนโยบาย เพื่อสร้างการยอมรับในด้านนวัตกรรมและเทคโนโลยีการผลิตที่ได้รับการรับรองและมีประสิทธิภาพ

วิน เอลลิส (Wyn Ellis) ผู้ประสานงานโครงการมาตรฐานการผลิตข้าวอย่างยั่งยืน (Sustainable Rice Platform หรือ SRP) กล่าวว่า “เป้าหมายสำคัญของการจัดทำโครงการ คือ การทำงานร่วมกันระหว่างภาครัฐและเอกชน ผลักดันให้เกิดการยอมรับในวงกว้างของเทคโนโลยีจัดการสภาพภูมิอากาศที่ชาญฉลาด กระบวนการผลิตข้าวยั่งยืน ด้วยการใช้เครื่องชี้วัดและมาตรฐานการผลิตข้าวอย่างยั่งยืนมาตรฐานแรกของโลก”

เร่งผลักดันโครงการในประเทศ ผสานความเชื่อมั่นกับพันธมิตร

งานสัมมนาเกี่ยวกับอุตสาหกรรมอาหารและการเกษตรในครั้งนี้ ยังมีทิศทางสอดคล้องกับโครงการที่ภาครัฐของไทยกำลังผลักดันและมุ่งวิจัยพัฒนาอย่างเข้มข้น ซึ่ง อัครวิทย์ กาญจนโอภาษ ผู้ช่วยผู้อำนวยการ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กล่าวถึงโครงการของรัฐและเป้าหมายให้ผู้เข้าร่วมงานได้รับทราบในช่วงท้ายว่า 

“รัฐบาลกำลังมุ่งมั่นดำเนินงานผ่านโครงการ ‘เมืองนวัตกรรมอาหาร’ หรือ Food Innopolis เพื่อผลักดันให้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางนวัตกรรมอาหารแห่งภูมิภาคอาเซียน”

มัลคอล์ม เพรสตัน (Malcolm Preston) ศาสตราจารย์อาวุโส วิทยาลัยการจัดการเคลล็อก และคณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด กล่าวทิ้งท้ายในพิธีปิดงานสัมมนาโดยเน้น ‘การสร้างความเชื่อมั่น’ ว่า

“ความเชื่อมั่นและความร่วมมือเป็นสิ่งจำเป็น แต่ละองค์กรจำเป็นต้องเชื่อมั่นในเทคโนโลยีใหม่ และเชื่อมั่นในการประสานความร่วมมือระหว่างกันของพันธมิตร”

ต้องการฟังวิทยากรในงานสัมมนาแบบเต็มๆ
1) www.facebook.com/globalinitiatives
2) www.youtube.com/user/globalinitiativestv

สนใจเกี่ยวกับ ‘นวัตกรรมอาหารเพื่ออนาคต’ แนะนำบทความด้านล่างนี้

Food Innopolis : เผยโฉม ‘แล็บทดสอบทางประสาทสัมผัส’ และ ‘คลังฐานข้อมูลวัตถุดิบที่ใช้ในอาหาร’ ให้ผู้ประกอบการได้เฮ

Urban Farming นวัตกรรมเปลี่ยนชีวิตคนเมือง กุมชะตาอาหารโลก

ทำความรู้จัก “Lab-grown foods” อาหารสังเคราะห์แห่งโลกอนาคต

อ้างอิงข้อมูลจาก

• Responsible Business Forum on Food and Agriculture (RBF) เมื่อวันที่ 26-27 มีนาคม 2562 ที่โรงแรมรอยัล ออคิด เชอราตัน กรุงเทพฯ 
• ไทยพร้อมศักยภาพ ครัวของโลก เจาะดัชนีความมั่นคงอาหารไทย ยืนแท่นอันดับ 3 ในอาเซียน  
• SRP (Sustainable Rice Platform) มาตรฐานการผลิตข้าวอย่างยั่งยืน
• An Introduction to the Basic Concepts of Food Security