หลังจากเมื่อปีที่แล้ว วงการวัฒนธรรมไทยได้เฮ จากข่าวดีที่ “การแสดงโขน” ได้รับการขึ้นบัญชีในรายการตัวแทน “มรดกโลก” ในหมวดหมู่มรดกโลกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ จากยูเนสโกอย่างเป็นทางการไปแล้ว เมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน – 1 ธันวาคม ปี 2561 ที่ผ่านมา ในการประชุมที่จัดขึ้น ณ เมืองพอร์ตหลุยส์ สาธารณรัฐมอริเชียส 

มาในปีนี้ คนไทยทั้งประเทศอาจได้ร่วมภาคภูมิใจอีกครั้ง เมื่อล่าสุด (9 เมษายน 2562) ที่ประชุมคณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบนำเสนอแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมขึ้นทะเบียนในบัญชีรายชื่อเบื้องต้น (Tentative List) ของศูนย์มรดกโลกเพิ่มอีก 2 แห่ง ได้แก่

  1. เมืองโบราณศรีเทพ ภายใต้ชื่อ The Ancient Town of Si Thep
  2. กลุ่มเทวสถานปราสาทพนมรุ้ง ปราสาทเมืองต่ำและปราสาทปลายบัด ภายใต้ชื่อ Ensemble of Phanom Rung, Muang Tam and Plai Bat Sanctuaries

ความหวังในครั้งนี้จะเป็นจริงหรือไม่ เป็นเรื่องที่คนไทยทั้งประเทศจะต้องลุ้นไปด้วยกัน เพราะคุณค่าของการมีมรดกโลกตั้งอยู่ในประเทศของตนเอง อาจตีค่าเป็นรูปธรรมไม่ได้ หากแต่คุณค่านั้นจะมาในรูปของความภาคภูมิใจ ที่บ้านเราเป็นที่ตั้งของสถานที่ซึ่งไม่ได้เป็นแค่มรดกของคนในประเทศเท่านั้น แต่เป็นถึงมรดกของโลกที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ไว้ให้อยู่สืบไปนานเท่านาน

เมืองโบราณศรีเทพ (The Ancient Town of Si Thep)
กลุ่มเทวสถานปราสาทพนมรุ้ง ปราสาทเมืองต่ำและปราสาทปลายบัด (Ensemble of Phanom Rung, Muang Tam and Plai Bat Sanctuaries)

วิเคราะห์ความโดดเด่นของ 2 ว่าที่ ‘มรดกโลก’ ของไทย ตามหลักเกณฑ์ของยูเนสโก

ภายหลังการประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) นายวีระ โรจน์พจนรัตน์ รัฐมนตรีว่ากระทรวงวัฒนธรรม (รมว.วธ.) อธิบายเพิ่มเติมว่า ตามอนุวัติตามอนุสัญญาคุ้มครองมรดกโลก กำหนดให้รัฐภาคีนำเสนอเอกสารเพื่อขึ้นทะเบียนบัญชีรายชื่อเบื้องต้น และจัดส่งเอกสารเสนอต่อศูนย์มรดกโลก ที่กรุงปารีส สาธารณรัฐฝรั่งเศส ภายในกลางเดือนเมษายน 2562 ให้ทันต่อการเสนอคณะกรรมการมรดกโลก ในการประชุมสมัยสามัญครั้งที่ 42 วันที่ 30 มิถุนายน – 10 กรกฎาคม 2562 ณ กรุงบากู สาธารณรัฐอาเซอร์ไบจาน

จากนั้นก็จะเข้าสู่ขั้นตอนของการนำเสนอแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมทั้ง 2 แห่ง ไปยังที่ประชุมคณะอนุกรรมการมรดกโลกทางวัฒนธรรม โดยต้องผ่านความเห็นชอบจากที่ประชุมคณะกรรมการแห่งชาติ ว่าด้วยอนุสัญญาคุ้มครองมรดกโลก ซึ่งมี พลเอกประวิตร วงษ์สุวรรณ รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน

ทั้งนี้ 2 ว่าที่ ‘มรดกโลกของไทย’ มีความโดดเด่นสอดคล้องกับเกณฑ์ของยูเนสโกทั้ง 3 เกณฑ์ ได้แก่

  1. เป็นประจักษ์พยานเพียงหนึ่งเดียวหรืออย่างน้อยมีลักษณะพิเศษของการสืบทอดทางวัฒนธรรมหรือของอารยธรรมที่ดำรงต่อเนื่องอยู่หรือที่สูญหายไปแล้ว
  2. เป็นตัวอย่างที่โดดเด่นของประเภทของสิ่งก่อสร้างกลุ่มสถาปัตยกรรมหรือกลุ่มเทคโนโลยีหรือลักษณะภูมิประเทศของภูมิทัศน์ ซึ่งแสดงถึงช่วงเวลาที่สำคัญช่วงหนึ่งหรือหลายช่วงในประวัติศาสตร์ของมนุษย์
  3. เป็นตัวอย่างอันโดดเด่นของการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ การใช้พื้นที่ทั้งทางบกและทางทะเลซึ่งเป็นตัวแทนของวัฒนธรรมหรือปฏิสัมพันธ์ที่มนุษย์มีต่อสภาพแวดล้อม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อสิ่งเหล่านั้นเสื่อมสลายได้ง่ายจากผลกระทบของความเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมตามกาลเวลา

ทำความรู้จัก 2 ว่าที่มรดกโลก ให้มากขึ้น

  • เมืองโบราณศรีเทพ จ.เพชรบูรณ์ รอยต่อทางวัฒนธรรมภาคกลาง – อีสาน อันทรงคุณค่า

โบราณสถานแห่งนี้ เป็นรอยต่อทางวัฒนธรรมสำคัญ 2 แห่ง ได้แก่ “แอ่งวัฒนธรรมลุ่มแม่น้ำลพบุรี – ป่าสัก” และเขตพื้นที่ชายฝั่งทะเลในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนบนกับ “แอ่งอารยธรรมอีสาน” เป็นจุดเชื่อมโยงการแลกเปลี่ยนสินค้าและเส้นทางการค้าในพื้นที่ภาคกลางและภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่สำคัญ ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายต่อเนื่องจนถึงวัฒนธรรมเขมรโบราณ และอยู่ในเขตพื้นที่รอยต่อระหว่างวัฒนธรรมทางพุทธศาสนาแบบทวารวดีจากภาคกลางของไทยและวัฒนธรรมเขมร

เพราะในสมัยก่อน เมืองพระนครเกี่ยวเนื่องกับศาสนาฮินดูและพุทธศาสนาแบบมหายาน จึงมีบทบาทสำคัญและสร้างสรรค์ผลงานที่มีเอกลักษณ์ แสดงออกถึงภูมิปัญญาความรู้และความเชี่ยวชาญของช่างฝีมือที่พัฒนาจนมีรูปแบบเฉพาะของตนเอง เรียกว่า “สกุลช่างศรีเทพ” 

ส่งผลให้ เมืองโบราณศรีเทพ มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์สอดคล้องกับเกณฑ์ยูเนสโก 2 ข้ออย่างชัดเจน ได้แก่

  1. การเป็นเมืองโบราณสำคัญในเส้นทางเครือข่ายทางการค้าและวัฒนธรรมสมัยแรกเริ่มประวัติศาสตร์ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่แสดงออกถึงภูมิปัญญาในการเลือกสรรชัยภูมิที่ตั้ง อันเป็นจุดเชื่อมโยงผสมผสานการแพร่กระจายทางวัฒนธรรม และการแลกเปลี่ยนสินค้าภายในและระหว่างภูมิภาคที่มีการพัฒนามาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์วัฒนธรรมทวารวดีและวัฒนธรรมเขมรโบราณ
  2. เป็นแหล่งวัฒนธรรมที่มีความสำคัญโดดเด่นในพื้นที่ศูนย์กลางภูมิภาคตอนในของประเทศไทย แสดงถึงภูมิปัญญาในการสร้างสรรค์และผสมผสานงานศิลปกรรมทางพุทธศาสนาเถรวาทมหายานและศาสนาฮินดู จนมีเอกลักษณ์รูปแบบเฉพาะสกุลช่างของตนเอง นอกจากนี้ การศึกษาข้อมูลเปรียบเทียบกับพื้นที่อื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงกันและโบราณสถานต่างๆ ได้แก่ ‘ศาสนสถานมีเงิน’ กลุ่มศาสนสถานที่อยู่ในภาคกลางของเวียดนาม ‘กลุ่มเมืองโบราณปยุ’ ในเมียนมา และ ‘แหล่งโบราณคดีสมโบร์ไพรกุก’ ในกัมพูชา
  • กลุ่มเทวสถานปราสาทพนมรุ้ง ปราสาทเมืองต่ำและปราสาทปลายบัด จ.บุรีรัมย์ เทวาลัยของพระศิวะ บนปล่องของภูเขาไฟเก่า หนึ่งเดียวในโลก

ในกลุ่มเทวสถาน ประกอบด้วยโบราณสถานทั้งหมด 3 แห่ง

ปราสาทพนมรุ้ง เป็นปราสาทหินทรายสีชมพู ตั้งอยู่บนยอดเขาใกล้กับปล่องภูเขาไฟเก่าที่ดับแล้วในแนวเทือกเขาพนมดงรัก ซึ่งนี่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะหนึ่งเดียวในโลก สร้างเพื่อเป็นเทวาลัยของพระศิวะลัทธิไศวนิกาย เสมือนเป็นที่ประทับบนยอดเขาไกรลาศ

ปราสาทแห่งนี้ยังมีชื่อเสียงเรื่องความมหัศจรรย์ของชัยภูมิ ซึ่งรังสรรค์ให้เกิดความสวยงามตามธรรมชาติ ด้วยการดึงประโยชน์จากที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ ผสานเข้ากับคติทางศาสนา ด้วยภูมิปัญญาด้านสถาปัตยกรรมและดาราศาสตร์ วางช่องประตูให้ตั้งตรงกันจากทิศตะวันออกไปทิศตะวันตกรวม 15 ช่องประตู เพื่อให้เกิดปรากฏการณ์พระอาทิตย์ขึ้นตรงช่องประตู ส่องกระทบศิวลึงค์ที่ตั้งเป็นประธานอยู่ในห้องกลางของปราสาทจำนวน 4 ครั้ง ใน 1 ปี

ปราสาทเมืองต่ำ เทวสถานลัทธิไศวนิกายอีกแห่ง ตั้งอยู่บนที่ราบห่างจากเขาพนมรุ้งมาทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ราว 4 กิโลเมตร นับเป็นปราสาทที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวในด้านการวางผังที่สวยงาม สมดุล และมีลวดลายภาพสลักที่งดงามประณีตอย่างมาก

ปราสาทเขาปลายบัด 1 และ 2 ตั้งอยู่บนเขาปลายบัด เป็นภูเขาไฟลูกโดดที่ดับแล้วเช่นเดียวกับเขาพนมรุ้ง มีฉนวนทางเดินทอดยาวมาทางทิศตะวันออกและมีสระน้ำรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่เชิงเขาในลักษณะเดียวกับปราสาทพนมรุ้ง จากการขุดค้นทางโบราณคดีพบว่า ตัวปราสาทปลายบัด 1 มีรูปแบบสถาปัตยกรรมแบบเดียวกับปรางค์น้อยที่ตั้งอยู่ด้านทิศตะวันตกเฉียงใต้ของปราสาทประธานของปราสาทพนมรุ้งด้วย


ก่อนที่โบราณสถานของชาติทั้ง 2 แห่งนี้จะได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น ‘มรดกโลก’ หากใครมีโอกาส เราขอแนะนำให้หาเวลาไปเยี่ยมเยือน เพื่อร่วมซึมซับความภาคภูมิใจของ ‘ว่าที่มรดกโลกแห่งที่ 6 และ 7’ ซึ่งตั้งอยู่ในเขตประเทศไทย รับรองว่าจะได้เห็นแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมที่สวยและสมศักดิ์ศรีมรดกโลกอย่างยิ่ง


ชวนมาท่องเที่ยวซึมซับความงดงามทางวัฒนธรรมและวิถีชีวิตกันต่อ

ชวน ‘เที่ยวสงกรานต์’ มุมมองใหม่ ตะลอนแหล่งเรียนรู้ + พิพิธภัณฑ์ ตามรอย ‘มิวพาส’ บัตรเดียวเที่ยวทั่วไทย

ปักหมุด 6 แหล่งท่องเที่ยว มรดกโลก แห่งเอเชีย ปี 2018 ยูเนสโก รับประกัน สวยงาม น่าค้นหา

รื่นรมย์ชม Sumida Hokusai Museum พิพิธภัณฑ์ ที่ผสานสถาปัตยกรรมสมัยใหม่กับวิถีชุมชน อย่างลงตัว