เกือบ 150 ปีมาแล้วที่คนทั่วโลกคุ้นกับการเขียนชื่อ-นามสกุลของคนญี่ปุ่น เช่น ชินโซ อาเบะ (Shinzō Abe) ดังที่ปรากฏในสื่อทั่วโลก


เรื่องที่ขอ…เขียนใหม่เถอะนะ

ชินโซ อาเบะ ชื่อนี้น่าจะคุ้นหูหุ้นตาคนไทยด้วยเช่นกัน แต่ถ้าจะให้ถูกต้องตามแบบญี่ปุ่นแท้ๆ ต้องเขียนว่า ‘อาเบะ ชินโซ’ (Abe Shinzō) คือ ให้ ‘นามสกุล’ ขึ้นก่อนชื่อ ซึ่งเป็นธรรมเนียมดั้งเดิมของชาวอาทิตย์อุทัย

Japanese foreign minister Taro Kono
Japanese foreign minister Taro Kono | Photograph: Maxim Shipenkov/EPA

ย้อนไปดูการเปลี่ยนวิธีเขียนจาก นามสกุล-ชื่อ เป็น ชื่อ-นามสกุล พบว่าเกิดขึ้นในยุคเมจิ แต่เมื่อเข้าสู่ยุคเรวะ เรื่องนี้กลับถูกหยิบยกมาปัดฝุ่นอีกครั้ง โดย ทาโร โคโนะ (Taro Kono) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศของญี่ปุ่น ออกมากล่าวว่า รัฐบาลหวังให้สื่อนานาชาติเขียนชื่อนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นว่า อาเบะ ชินโซ แบบเดียวกับที่เขีียนชื่อ สี จิ้นผิง ประธานาธิบดีจีน และ มุน แจอิน ประธานาธิบดีเกาหลีใต้ 

หากพิจารณาจากหน่วยงานราชการ บางหน่วยงานจริงจังและตั้งใจกับเรื่องนี้มาก โคโนะบอกเพิ่มว่า ผมวางแผนที่จะออกคำขอไปยังสื่อต่างประเทศ”  โดยอ้างถึงรายงานของสภาภาษาแห่งชาติ (National Language Council) ซึ่งออกมาเกือบ 20 ปีแล้ว ที่กระตุ้นการเขียนชื่อภาษาญี่ปุ่นเป็นภาษาอังกฤษโดยให้นามสกุลขึ้นก่อน แต่ทั้งชาวต่างชาติและคนญี่ปุ่นเองก็ยังคงเขียนชื่อก่อน ตามแบบตะวันตกเรื่อยมา

abe shinzo
Japan’s Prime Minister Abe Shinzo attends a news conference at the final day of the G20 leaders summit in Osaka June 29, 2019. – Reuters pic | Source : www.malaymail.com

อยากให้ใช้ ไม่ได้บังคับ

ในด้านที่มาและเป้าหมายของการสร้างความเปลี่ยนแปลงในยุคเรวะนี้ มาซาฮิโกะ ชิบายะมะ (Masahiko Shibayama) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เคยให้สัมภาษณ์ลงสื่อชื่อดังของญี่ปุ่น The Mainichi Chimbun ไว้ดังนี้

Q : การเขียนตัวสะกดที่ใช้ชื่อขึ้นก่อนนามสกุลเริ่มตั้งแต่เมื่อไร เพราะอะไร?

A : เป็นปกติของตอนนี้ที่จะเห็นคนญี่ปุ่นเขียนชื่อขึ้นก่อน เรื่องนี้เกิดจากนโยบายแบบยุโรปในยุคเมจิ (ค.ศ. 1868-1912) โดยเป็นคำสั่งเพื่อให้สอดคล้องกับอนุสัญญาการตั้งชื่อแบบอเมริกาและยุโรป แต่ในปี 2000 สภาภาษาแห่งชาติ (National Language Council) แนะนำว่าควรใช้ชื่อขึ้นก่อน ด้วยเหตุผลที่ว่า ในโลกที่มีความเป็นสากลมากขึ้น การใช้นามสกุลขึ้นก่อนเป็นสิ่งสำคัญสำหรับญี่ปุ่นที่จะแสดงถึงความหลากหลาย หน่วยงานด้านวัฒนธรรมจึงขอความร่วมมือจากองค์กรต่างๆ รวมถึงหน่วยงานของรัฐบาลกลาง รัฐบาลส่วนจังหวัด มหาวิทยาลัย หนังสือพิมพ์ และสำนักพิมพ์ ร่วมสร้างความเปลี่ยนแปลงไปพร้อมๆ กัน แต่ความพยายามในตอนนั้นก็ไม่ได้กลายเป็นมาตรฐานการปฏิบัติแต่อย่างใด

masahiko
Masahiko Shibayama | Source : https://headlines.yahoo.co.jp

Q : ทำไมเรื่องนี้จึงกลับมาเป็นประเด็นในปี 2019?

A : ทาโร โคโนะ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ นำประเด็นนี้ขึ้นมาพูดในงานแถลงข่าวก่อนจัดการประชุมสุดยอดโอซาก้า G20 ในช่วงปลายเดือนมิถุนายน 2562 ว่าเป็นโอกาสที่จะดึงความสนใจเรื่องการใช้นามสกุลนำหน้าชื่อได้ รัฐบาลญี่ปุ่นจึงให้แสดงชื่อนายกรัฐมนตรีโดยใช้นามสกุลขึ้นก่อนเป็น “Abe Shinzo” ซึ่งเมื่อองค์กรสื่อทั่วโลกรายงานข่าวการประชุมออกไปก็จะรับรู้โดยทั่วกัน

Q : มีประเทศใดบ้างที่ใช้นามสกุลก่อนชื่อ?

A : จีนกับเกาหลีใต้ใช้นามสกุลขึ้นก่อนเหมือนญี่ปุ่น สื่อต่างชาติส่วนใหญ่ก็เขียนให้นามสกุลขึ้นก่อน อย่างที่เราเห็นชื่อประธานาธิบดี สี จิ้นผิง และประธานาธิบดีเกาหลีใต้ มุน จองอิน 

Q : ช่วงนี้จึงน่าจะเป็นจังหวะที่เหมาะสม?

A : หนังสือเรียนภาษาอังกฤษระดับมัธยมศึกษาตอนต้นใช้นามสกุลนำมาตั้งแต่ปี 2002 หนังสือเดินทางก็ให้นามสกุลขึ้นก่อนเหมือนกัน บนเว็บไซต์กระทรวงศึกษาธิการ วัฒนธรรม กีฬาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รวมถึงนักการเมืองที่อยู่ในตำแหน่งผู้บริหารระดับสูง 3 ลำดับแรก ก็ล้วนเปลี่ยนมาใช้นามสกุลขึ้นก่อนเพื่อสะท้อนความคิดริเริ่มใหม่ๆ แต่ถ้าดูกระทรวงอื่นๆ คุณจะยังคงเห็นหลายๆ ที่ใช้ชื่อขึ้นก่อน แต่สำหรับกระทรวงศึกษาธิการเอง เรามุ่งมั่นสนับสนุนให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเขียนนามสกุลก่อนชื่อ โดยจะไม่มีการใช้อำนาจบังคับให้ต้องเปลี่ยน แต่จะดำเนินงานเพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงในระดับชาติ


ยุคเรวะคืออะไร สำคัญอย่างไร ติดตามได้จากลิงก์ด้านล่างนี้

Reiwa (เรวะ) รัชสมัยใหม่ของญี่ปุ่น ภายใต้ราชวงศ์เก่าแก่ที่มีอายุเกือบ 2,700 ปี

มุมมอง ความคาดหวังของคนวัยหนุ่มสาวญี่ปุ่น ต่อความเปลี่ยนแปลง & การเป็นคนใน ‘รัชสมัยเรวะ’


อ้างอิงข้อมูลจาก