เกือบ 150 ปีมาแล้วที่คนทั่วโลกคุ้นกับการเขียนชื่อ-นามสกุลของคนญี่ปุ่น เช่น ชินโซ อาเบะ (Shinzō Abe) ดังที่ปรากฏในสื่อทั่วโลก
เรื่องที่ขอ…เขียนใหม่เถอะนะ
ชินโซ อาเบะ ชื่อนี้น่าจะคุ้นหูหุ้นตาคนไทยด้วยเช่นกัน แต่ถ้าจะให้ถูกต้องตามแบบญี่ปุ่นแท้ๆ ต้องเขียนว่า ‘อาเบะ ชินโซ’ (Abe Shinzō) คือ ให้ ‘นามสกุล’ ขึ้นก่อนชื่อ ซึ่งเป็นธรรมเนียมดั้งเดิมของชาวอาทิตย์อุทัย
ย้อนไปดูการเปลี่ยนวิธีเขียนจาก นามสกุล-ชื่อ เป็น ชื่อ-นามสกุล พบว่าเกิดขึ้นในยุคเมจิ แต่เมื่อเข้าสู่ยุคเรวะ เรื่องนี้กลับถูกหยิบยกมาปัดฝุ่นอีกครั้ง โดย ทาโร โคโนะ (Taro Kono) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศของญี่ปุ่น ออกมากล่าวว่า รัฐบาลหวังให้สื่อนานาชาติเขียนชื่อนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นว่า อาเบะ ชินโซ แบบเดียวกับที่เขีียนชื่อ สี จิ้นผิง ประธานาธิบดีจีน และ มุน แจอิน ประธานาธิบดีเกาหลีใต้
หากพิจารณาจากหน่วยงานราชการ บางหน่วยงานจริงจังและตั้งใจกับเรื่องนี้มาก โคโนะบอกเพิ่มว่า “ผมวางแผนที่จะออกคำขอไปยังสื่อต่างประเทศ” โดยอ้างถึงรายงานของสภาภาษาแห่งชาติ (National Language Council) ซึ่งออกมาเกือบ 20 ปีแล้ว ที่กระตุ้นการเขียนชื่อภาษาญี่ปุ่นเป็นภาษาอังกฤษโดยให้นามสกุลขึ้นก่อน แต่ทั้งชาวต่างชาติและคนญี่ปุ่นเองก็ยังคงเขียนชื่อก่อน ตามแบบตะวันตกเรื่อยมา
อยากให้ใช้ ไม่ได้บังคับ
ในด้านที่มาและเป้าหมายของการสร้างความเปลี่ยนแปลงในยุคเรวะนี้ มาซาฮิโกะ ชิบายะมะ (Masahiko Shibayama) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เคยให้สัมภาษณ์ลงสื่อชื่อดังของญี่ปุ่น The Mainichi Chimbun ไว้ดังนี้
Q : การเขียนตัวสะกดที่ใช้ชื่อขึ้นก่อนนามสกุลเริ่มตั้งแต่เมื่อไร เพราะอะไร?
A : เป็นปกติของตอนนี้ที่จะเห็นคนญี่ปุ่นเขียนชื่อขึ้นก่อน เรื่องนี้เกิดจากนโยบายแบบยุโรปในยุคเมจิ (ค.ศ. 1868-1912) โดยเป็นคำสั่งเพื่อให้สอดคล้องกับอนุสัญญาการตั้งชื่อแบบอเมริกาและยุโรป แต่ในปี 2000 สภาภาษาแห่งชาติ (National Language Council) แนะนำว่าควรใช้ชื่อขึ้นก่อน ด้วยเหตุผลที่ว่า ในโลกที่มีความเป็นสากลมากขึ้น การใช้นามสกุลขึ้นก่อนเป็นสิ่งสำคัญสำหรับญี่ปุ่นที่จะแสดงถึงความหลากหลาย หน่วยงานด้านวัฒนธรรมจึงขอความร่วมมือจากองค์กรต่างๆ รวมถึงหน่วยงานของรัฐบาลกลาง รัฐบาลส่วนจังหวัด มหาวิทยาลัย หนังสือพิมพ์ และสำนักพิมพ์ ร่วมสร้างความเปลี่ยนแปลงไปพร้อมๆ กัน แต่ความพยายามในตอนนั้นก็ไม่ได้กลายเป็นมาตรฐานการปฏิบัติแต่อย่างใด
Q : ทำไมเรื่องนี้จึงกลับมาเป็นประเด็นในปี 2019?
A : ทาโร โคโนะ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ นำประเด็นนี้ขึ้นมาพูดในงานแถลงข่าวก่อนจัดการประชุมสุดยอดโอซาก้า G20 ในช่วงปลายเดือนมิถุนายน 2562 ว่าเป็นโอกาสที่จะดึงความสนใจเรื่องการใช้นามสกุลนำหน้าชื่อได้ รัฐบาลญี่ปุ่นจึงให้แสดงชื่อนายกรัฐมนตรีโดยใช้นามสกุลขึ้นก่อนเป็น “Abe Shinzo” ซึ่งเมื่อองค์กรสื่อทั่วโลกรายงานข่าวการประชุมออกไปก็จะรับรู้โดยทั่วกัน
Q : มีประเทศใดบ้างที่ใช้นามสกุลก่อนชื่อ?
A : จีนกับเกาหลีใต้ใช้นามสกุลขึ้นก่อนเหมือนญี่ปุ่น สื่อต่างชาติส่วนใหญ่ก็เขียนให้นามสกุลขึ้นก่อน อย่างที่เราเห็นชื่อประธานาธิบดี สี จิ้นผิง และประธานาธิบดีเกาหลีใต้ มุน จองอิน
Q : ช่วงนี้จึงน่าจะเป็นจังหวะที่เหมาะสม?
A : หนังสือเรียนภาษาอังกฤษระดับมัธยมศึกษาตอนต้นใช้นามสกุลนำมาตั้งแต่ปี 2002 หนังสือเดินทางก็ให้นามสกุลขึ้นก่อนเหมือนกัน บนเว็บไซต์กระทรวงศึกษาธิการ วัฒนธรรม กีฬาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รวมถึงนักการเมืองที่อยู่ในตำแหน่งผู้บริหารระดับสูง 3 ลำดับแรก ก็ล้วนเปลี่ยนมาใช้นามสกุลขึ้นก่อนเพื่อสะท้อนความคิดริเริ่มใหม่ๆ แต่ถ้าดูกระทรวงอื่นๆ คุณจะยังคงเห็นหลายๆ ที่ใช้ชื่อขึ้นก่อน แต่สำหรับกระทรวงศึกษาธิการเอง เรามุ่งมั่นสนับสนุนให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเขียนนามสกุลก่อนชื่อ โดยจะไม่มีการใช้อำนาจบังคับให้ต้องเปลี่ยน แต่จะดำเนินงานเพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงในระดับชาติ
ยุคเรวะคืออะไร สำคัญอย่างไร ติดตามได้จากลิงก์ด้านล่างนี้
Reiwa (เรวะ) รัชสมัยใหม่ของญี่ปุ่น ภายใต้ราชวงศ์เก่าแก่ที่มีอายุเกือบ 2,700 ปี
มุมมอง ความคาดหวังของคนวัยหนุ่มสาวญี่ปุ่น ต่อความเปลี่ยนแปลง & การเป็นคนใน ‘รัชสมัยเรวะ’
อ้างอิงข้อมูลจาก
- Last name first, first name last: Japan minister tells foreign media to get it right | www.theguardian.com
- Japan wants you to say its leader’s name correctly: Abe Shinzo | https://edition.cnn.com
- News Navigator: Will switching Japanese name order in alphabet catch on? | https://mainichi.jp/english
