เมื่อพูดถึง ‘ผังเมือง’ โดยเนื้อแท้นั้นไม่ได้เป็นแค่เรื่องที่ดิน การใช้ที่ดิน ผลประโยชน์ของกลุ่มผู้ค้าที่ดินและอสังหาริมทรัพย์เท่านั้น และไม่ใช่เรื่องแค่การออกแบบกำหนดการใช้พื้นที่เพื่อประโยชน์ของคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งโดยเฉพาะ! แต่การจัดทำผังเมืองมีนัยสำคัญต่อภูมิเศรษฐกิจ ภูมิรัฐศาสตร์ การจัดทิศทางการเติบโตขยายตัวของเมืองและเศรษฐกิจ การดูแลทรัพยากรธรรมชาติ และการเข้าสู่ความเปลี่ยนแปลงของท้องถิ่นที่สัมพันธ์กับการพัฒนาประเทศโดยรวม ซึ่งจะมีผลต่อการจัดการชีวิตในยุคใหม่ที่สอดคล้องกับเทคโนโลยีไปในตัว
โดยนัยนี้…ผังเมือง จึงไม่ได้ทำขึ้นเพื่อตอบสนองผลประโยชน์กลุ่มหรือบุคคลใดๆ ด้วยหมุดหมายของผังเมือง คือ สร้างทิศทางการพัฒนาที่สอดคล้องกับสภาพที่เปลี่ยนไปของโลกแวดล้อมและยุคสมัย ซึ่งแน่นอนว่าการสร้างความก้าวหน้ามีโอกาสกระทบกับผลประโยชน์ของคนหลากหลายกลุ่มที่เป็นประชากรของเมืองนั้นๆ โดยปริยาย!
หากพิจารณาการจัดทำผังเมืองล่าสุดตามแนวทางการพัฒนาเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออกใน 3 จังหวัด ได้แก่ ระยอง ชลบุรี และฉะเชิงเทรา ที่มีการจัดการตาม พ.ร.บ.เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2561 ซึ่งมุ่งสร้างการปรับตัวพัฒนาให้เท่าทันทิศทางการเปลี่ยนแปลงของโลกยุคใหม่ โดยผังเมืองดังกล่าวมีข้อพิจารณาพื้นฐานที่อิงกับ 8 ระบบหลัก กล่าวคือ
1) ระบบสาธารณูปโภคพื้นฐาน ที่มีการพิจารณาว่า ระบบดังกล่าวครอบคลุมทั่วถึงในพื้นที่และมีความก้าวหน้าแค่ไหนเพียงไร
2) ระบบคมนาคมขนส่ง ที่จะได้รับการออกแบบให้สอดคล้องกับการพัฒนาเส้นทางการคมนาคม ขนส่ง ที่เชื่อมต่อระหว่างภายในท้องถิ่นกับภูมิภาคอื่นๆ รวมถึงต่างประเทศ ตามแผนการพัฒนาประเทศ
3) ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ที่มีการปฏิวัติเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วในโลกยุค 4.0 โดยต้องเชื่อมต่อสื่อสารในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมจากปัจจุบันสู่อนาคตอย่างมีคุณภาพ
4) ระบบการตั้งถิ่นฐานและภูมิสังคม ที่ชุมชน-ท้องถิ่นมีพัฒนาการเติบโต เปลี่ยนแปลงไปตามสภาพเศรษฐกิจสังคมที่เกิดขึ้น และการก้าวสู่อนาคต
5) ระบบนิเวศสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมแก่การประกอบอุตสาหกรรมเป้าหมาย อุตสาหกรรมพิเศษ และการประกอบกิจการต่างๆ ซึ่งพิจารณาจากที่มีอยู่และที่จะเกิดขึ้นต่อไปในพื้นที่ โดยหลักสำคัญคือ การปกป้องทรัพยากรในท้องถิ่น อาทิ ป่าไม้ แหล่งน้ำ แม่น้ำ จะไม่ให้มีการบุกรุกทำลายหรือก่อผลเสีย
6) ระบบการบริหารจัดการน้ำ ที่ดูแลการอุปโภคบริโภคและการพัฒนาโดยรวมในทุกภาคส่วนที่จะเกิดขึ้น
7) ระบบควบคุมและจัดการมลพิษ
8) ระบบป้องกันอุบัติภัย สองระบบนี้จะเป็นองค์ประกอบสำคัญในการพัฒนาและช่วยกำหนดแผนการใช้ประโยชน์ที่ดิน การดำเนินงาน และการพัฒนาโดยภาพรวมของแต่ละพื้นที่ในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก
ผังเมืองเดิมที่ใช้อยู่นั้นไม่สอดคล้องกับสภาพความเปลี่ยนแปลงของสังคมปัจจุบัน จึงจะประกาศใช้ผังเมืองใหม่ทดแทนฉบับเก่า
ซึ่งที่ผ่านมาได้มีการศึกษาและยกร่างผ่านการรับฟังความคิดเห็นจากทุกภาคส่วน ตั้งแต่ผู้บริหารท้องถิ่น ข้าราชการ ไปจนถึงประชาชนทุกกลุ่ม โดยหน่วยงานที่เป็นผู้รับผิดชอบจัดทำผังเมือง คือ กรมโยธาธิการและผังเมือง ร่วมกับ ผู้รับผิดชอบจากสำนักงานเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ซึ่งมีการรับฟังความคิดเห็นทั้งกลุ่มย่อยกลุ่มใหญ่รวมแล้วมากกว่า 40 ครั้ง แต่ความคิดที่แตกต่างหลากหลายและจุดยืนของผลประโยชน์กลุ่มและบุคคลที่ต่างกันในสังคม แม้คนส่วนใหญ่พึงพอใจ แต่ก็มีฝ่ายคัดค้านไม่เห็นด้วยต่อต้านเช่นกัน เป็นเรื่องธรรมดา
อย่างไรก็ตาม หลักสำคัญของผังเมืองคือ จะต้องยึดทิศทางการพัฒนาที่สร้างความก้าวหน้าให้กับสังคมและสอดคล้องกับโลกที่เป็นจริงในปัจจุบัน โดยเฉพาะมิติของท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับภูมิเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์ของประเทศ ซึ่งเป็นตำแหน่งแห่งที่ที่เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกกำหนดขึ้น! และต้องเชื่อมต่อกับโลกรอบตัวในการสร้างความเจริญก้าวหน้ายุคใหม่ เพิ่มศักยภาพการแข่งขัน จึงจะสามารถยกระดับประเทศให้เท่าทันกับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น…นี่คือสิ่งที่ผังเมืองมุ่งเป้าหมายไว้
ผังเมืองใหม่นี้ ทางคณะผู้จัดทำได้ชี้ให้เห็นหลังจากการรับฟังความเห็นมากว่า 40 ครั้งว่า ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางจากผู้คนทุกกลุ่มในท้องถิ่น จะมีเพียงบางกลุ่ม เช่น ธุรกิจอสังหาริมทรัพย์บางกลุ่ม นายหน้าค้าที่ดินบางกลุ่ม หรือกลุ่มผู้เช่าช่วงที่ดินทำกินบางกลุ่มซึ่งยกระดับเป็นนายทุนให้เช่าช่วง รวมถึงกลุ่ม NGO ที่เคลื่อนไหวเพื่อต่อต้านความก้าวหน้าและการพัฒนาทั้งหลายอย่างหนักมาตลอด!
ในความเป็นจริง นอกจากผังเมืองจะมุ่งสู่การพัฒนา ยกระดับประเทศโดยเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน มีทิศทางการขยายตัวของของเมืองที่ชัดเจน ปกป้องสิ่งแวดล้อมที่มีอยู่ ตลอดจนการพัฒนาอุตสาหกรรมที่สอดรับกับนโยบายและการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีในโลกยุคใหม่ ซึ่งมุ่งให้เกิดการเติบโตและการพัฒนาอย่างยั่งยืน รวมถึงการลดความเหลื่อมล้ำในพื้นที่ควบคู่ไปกับการปรับตัวเข้าสู่ยุค 4.0
นี่คือหัวใจสำคัญของผังเมืองที่ยิ่งใหญ่กว่าผลประโยชน์เฉพาะกลุ่ม-เฉพาะตัวของบางคน-บางกลุ่ม! โดยมีเป้าหมายสำคัญ คือ เป็นแบบแผนการพัฒนาเพื่อสร้างประโยชน์ให้ประเทศอย่างมีนัยสำคัญ
เรื่อง : Apichartology
ชี้เป้าแหล่งข้อมูลเกี่ยวกับ ‘ผังเมือง’ เพื่อทำความเข้าใจเพิ่มเติม
- พระราชบัญญัติ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2561
- พระราชบัญญัติ การผังเมือง พ.ศ. 2562
- กฎกระทรวงผังเมืองรวม พ.ศ. 2562
- การใช้ประโยชน์ที่ดินในผังเมืองรวม
ประเด็นเรื่องผังเมืองในพื้นที่อีอีซีซึ่งหลายฝ่ายยังขาดความเข้าใจ ติดตามได้ในบทความเหล่านี้
ผ่าผังเมือง ‘อีอีซี’ ในมุมมอง ‘มณฑล สุดประเสริฐ’ สมาร์ทซิตี้…ไม่ใช่แค่ไฮเทค
