‘อ่างเก็บน้ำคลองหลวง รัชชโลทร จ.ชลบุรี’ จารึกถึงน้ำพระทัยฉ่ำเย็น กับโครงการพระราชดำริลำดับสุดท้าย สร้างเสร็จในรัชสมัยล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ 9

319

จวบจนมาถึงวันนี้ วันที่ 5 ธันวาคม ของทุกปียังคงเป็นวันที่เราทุกคนรำลึกถึงพระมหาราชาผู้สถิตอยู่กลางใจคนไทยทั้งชาติได้ไม่มีวันลืม ด้วย พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจนานัปการในทั่วทุกภูมิภาคของไทย และนี่เป็นภาพที่ประชาชนชาวไทยยังคงจดจารไว้อย่างเด่นชัดในความทรงจำ โดยเฉพาะการเสด็จพระราชดำเนินไปเยี่ยมเยือนพสกนิกรตามจังหวัดต่างๆ อันทำให้พระองค์ทรงเล็งเห็นปัญหาที่เกิดขึ้นจริง อย่างที่ไม่มีใครเห็น และหนึ่งในพระอัจฉริยภาพที่ได้รับการยอมรับทั่วโลก คือ ทรงคิดค้นโครงการพระราชดำริเกี่ยวกับการแก้ปัญหาน้ำไว้มากมาย และ ‘อ่างเก็บน้ำคลองหลวง รัชชโลทร จ.ชลบุรี’ ก็เป็นหนึ่งในนั้น โดยมีความสำคัญในฐานะ โครงการพระราชดำริโครงการสุดท้ายที่ก่อสร้างเสร็จสมบูรณ์ในรัชสมัยในหลวงรัชกาลที่ 9


ทำความรู้จัก ‘อ่างเก็บน้ำคลองหลวง รัชชโลทร จ.ชลบุรี’ โครงการพระราชดำริบริหารจัดการน้ำ ยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชน

“อ่างเก็บน้ำคลองหลวง ความจุประมาณ 110 ล้านลูกบาศก์เมตร ที่กรมชลประทานจะก่อสร้างเขื่อนกักเก็บน้ำคลองหลวงขึ้นพิกัด 47 PQQ 546-804 แผนที่มาตรฐานส่วน 1:50,000 ระวาง 5235 และมีระบบส่งน้ำออกจากอ่างเก็บน้ำโดยตรงเพื่อส่งน้ำให้แก่พื้นที่เพาะปลูก 32,000 ไร่ตามโครงการที่วางไว้ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาแหล่งน้ำต้นทุนและพื้นที่ชลประทาน เพื่อประโยชน์ในการใช้เป็นแหล่งน้ำด้านอุปโภคบริโภค อุตสาหกรรม, การท่องเที่ยว และเพื่อป้องกันและบรรเทาอุทกภัยในพื้นที่ชุมชนและเกษตรกรรม…”

“…จุดประสงค์หลักในการพิจารณาวางโครงการใหม่ดังกล่าว ก็เพื่อจะดำเนินการก่อสร้างโครงการพัฒนาลุ่มน้ำคลองหลวงให้ได้อย่างรวดเร็วและประหยัด เนื่องจากราษฎรในลุ่มน้ำคลองหลวงขาดแคลนน้ำมาก ทั้งน้ำเพื่อการอุปโภค บริโภค และน้ำเพื่อการเกษตร โดยเฉพาะในช่วงที่ขาดฝนและในฤดูแล้งเป็นประจำทุกปี นอกจากนั้นยังจะช่วยบรรเทาอุทกภัยในระยะฤดูน้ำอีกด้วย…”

พระราชดำริเกี่ยวกับงานชลประทาน ซึ่ง พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้พระราชทานไว้ ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2525 อันเกี่ยวข้องกับแนวทางในการสร้างอ่างเก็บน้ำคลองหลวง รัชชโลทร จ.ชลบุรี บ่งบอกได้ถึงสายพระเนตรอันกว้างไกลที่ทรงไม่เคยมองผ่านปัญหาความทุกข์ยากของประชาชน ยังผลให้เกิดเป็นโครงการพระราชดำริบริหารจัดการน้ำ อ่างเก็บน้ำคลองหลวง รัชชโลทร อ.เกาะจันทร์ จ.ชลบุรี 

ย้อนกลับไปในช่วงก่อนที่จะเกิดโครงการในพระราชดำริฯ นี้ ชาวบ้าน อ.เกาะจันทร์ และ อ.พนัสนิคม จ.ชลบุรี ต่างต้องประสบปัญหาอุทกภัยในฤดูน้ำหลากและภัยแล้งในฤดูแล้ง การทำไร่ทำนาหรือเกษตรกรรมอื่นๆ และได้รับความเดือดร้อนจากปัญหาเหล่านี้ อีกทั้งระบบนิเวศไม่สมดุล ไม่เว้นในแต่ละปี

วุฒิชัย นรสิงห์ ผู้อำนวยการโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษา อ่างเก็บน้ำคลองหลวงรัชชโลทร ให้ข้อมูลโครงการฯ นี้เพิ่มเติมว่า

นายวุฒิชัย นรสิงห์

“โครงการพัฒนาลุ่มน้ำคลองหลวงเกิดขึ้นได้ด้วยสายพระเนตร พระอัจฉริยภาพ และน้ำพระทัยของล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ 9 ที่พระองค์ทรงมีพระราชดำริกับกรมชลประทาน เมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม 2525 ว่า ควรที่จะมีการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำคลองหลวงรัชชโลทรแห่งนี้ขึ้นเพื่อบรรเทาปัญหาการขาดแคลนน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค ปัญหาน้ำเพื่อการเกษตร เพื่อช่วยเหลือพื้นที่ในเขต อ.เกาะจันทร์ อ.พนัสนิคม และ อ.พานทอง โดยพื้นที่โครงการฯ ครอบคลุม พื้นที่ใน อ.เกาะจันทร์ และ อ.พนัสนิคม”

“และเมื่อวันที่ 28 มกราคม 2558 สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเปิดโครงการอย่างเป็นทางการ สำหรับพื้นที่ที่ได้รับประโยชน์ทั้งหมดแบ่งเป็น พื้นที่ฝั่งซ้าย 17,000 ไร่ ฝั่งขวาประมาณ 27,000 ไร่ รวมทั้งหมดที่ได้รับประโยชน์จากการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำนี้ประมาณ 44,000 ไร่ และอ่างเก็บน้ำมีความจุน้ำอยู่ที่ 98 ล้านลูกบาศก์เมตร”

“โดยทางเราได้แบ่งเป็นสัดส่วนก็คือ เพื่อการผลิตน้ำประปาต่อปีประมาณ 13 ล้านคิว คิดเป็นการอุปโภคบริโภคปีหนึ่งประมาณ 5 ล้านคิว ส่วนที่เหลือเป็นภาคการรักษาระบบนิเวศ และภาคการเกษตร ทางโครงการได้จัดสรรให้ปีหนึ่ง 70 ล้าน”

“ส่วนกรมชลประทานได้ศึกษาแนวทางโดยการเพิ่มประสิทธิภาพในการเพิ่มบรรจุอ่างเก็บน้ำ ซึ่งความจุอ่างน้ำจากเดิมที่เราเก็บคือ 98 ล้านลูกบาศก์เมตร ขยายผลเพิ่มบรรจุอีก 27 ล้านลูกบาศก์เมตร รวมเป็น 125 ล้านลูกบาศก์เมตร”

“ดังนั้น วัตถุประสงค์หลักในการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำนี้ขึ้น ก็เพื่อสนับสนุนน้ำให้กับการอุตสาหกรรม ปศุสัตว์ และรักษาสมดุลระบบนิเวศ เป็นแหล่งน้ำเพื่อการประมงและเป็นแหล่งท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจ โดยงบประมาณรวม 208,171,100 บาท ใช้ระยะเวลาก่อสร้างเฟสแรกทั้งหมด 6 ปี ปัจจุบันอยู่ระหว่างการขออนุมัติขยายระยะเวลาดำเนินโครงการจาก 10 ปี (ปีงบประมาณ 2553-2562 เป็น 14 ปี (ปี 2553-2566)”


น้ำพระทัยหลั่งริน ชุบชีวิตคนเมืองชลด้วยการบริหารจัดการน้ำที่ดี พร้อมเสริมศักยภาพ การใช้น้ำอย่างพอเพียงและเป็นธรรมในพื้นที่อีอีซี

มาถึงอีกบุคคลหนึ่งที่มีความสำคัญ ในฐานะประชาชนในพื้นที่ซึ่งส่งต่อที่ดินส่วนตัวมูลค่าไม่น้อยให้แก่ทางราชการ เพื่อสร้างอ่างเก็บน้ำคลองหลวงรัชชโลทร โดยที่ดินที่ ประจวบ สืบญาติ ชายวัย 77 ปี ผู้ใช้เวลาหลายสิบปีในการมาบุกเบิกพื้นที่ใน อ.เกาะจันทร์ จ.ชลบุรี สร้างเนื้อสร้างตัวกระทั่งมีฐานะมั่นคง และอยากตอบแทนคุณแผ่นดิน ที่สำคัญเหนือสิ่งอื่นใดคือ ด้วยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดไม่ได้ของพระมหากษัตริย์ รัชกาลที่ 9 พ่อหลวงของปวงชนชาวไทยที่เขารักสุดดวงใจนั่นเอง

ประจวบ สืบญาติ

“เมื่อรัฐต้องการที่จะใช้พื้นที่บริเวณนี้ ผมก็ไม่มีอะไรที่จะไปคัดค้าน ถามว่า เสียดายไหม เสียดาย เราได้เงิน คือที่ของเราโดนเวนคืน ผมก็มองถึงอนาคต เราควรที่จะทำอะไรเพื่อประเทศชาติ เพราะสิ่งที่จะเกิดขึ้นกับที่ของผมไม่ใช่เพียงแค่ผมได้เท่านั้น แต่คนทั้งจังหวัด คนทั้งประเทศได้ ผมได้ และลูกๆ ก็เห็นด้วยกับการสร้างเขื่อนในครั้งนี้ ผมจึงไม่มีอะไรติดใจ มีแต่ความภูมิใจที่เราได้ทำเพื่อประเทศและในหลวง” 

ลุงประจวบในวันนี้ หน้าตาอิ่มเอิบ ใบหน้าอมยิ้ม พร้อมพูดกับเราว่า “วันนี้ผมมองภูเขา รู้สึกว่ามันสวยจริงๆ และคิดว่าคน อ.เกาะจันทร์ มีบุญที่มีอ่างเก็บน้ำคลองหลวง เห็นแล้วก็ทำให้นึกถึงพ่อหลวง ในหลวง รัชกาลที่ 9 ที่ทรงมองลงมาด้วยรอยยิ้มจากบนฟ้าเหลือเกิน”

จากนั้น เราได้พูดคุยกับอีกหนึ่งตัวแทนชาว อ.เกาะจันทร์ ที่ได้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น จากการมีอ่างเก็บน้ำคลองหลวง นายบุญมี สังวรณ์ เกษตรกร ซึ่งตอนนี้เป็นเจ้าของ “บ่อตกปลาลุงบุญมี ห้วยซุง” บ่อตกปลาธรรมชาติ แบบเศรษฐกิจพอเพียง ที่กล่าวว่า

นายบุญมี สังวรณ์

โครงการอ่างเก็บน้ำคลองหลวงสร้างขึ้นมาเพื่อช่วยเหลือประชาชนอย่างแท้จริง และด้วยการวางระบบการจัดการน้ำที่ดี จึงป้องกันภัยพิบัติต่างๆ ได้ ชาวบ้านไม่ต้องประสบกับภัยพิบัติ ทั้งน้ำท่วม น้ำแล้ง ขาดแคลนน้ำ เหมือนแต่ก่อน  

“ตั้งแต่มีการอ่างเก็บน้ำ ครอบครัวมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น มีอ่างเก็บน้ำ พอมีน้ำ น้ำก็ไม่ท่วม หารายได้ได้ตลอดทั้งปี ทั้งด้วยการทำเกษตรและการทำอาชีพเสริม อย่างผมก็สร้างบ่อปลา ทั้งจำหน่าย และเป็นแหล่งตกปลาในชุมชน โดยเก็บค่าเบ็ดคันละ 20 บาท ส่วนเมื่อตกปลาได้ ก็คิดค่าปลาตามราคาที่กำหนด  แต่ละครั้งราคาปลาจะคิดไม่เท่ากัน ซึ่งตกเฉลี่ยรายได้ต่อวันอยู่ที่ 1,000 บาท ตั้งแต่มีโครงการอ่างเก็บน้ำขึ้นมา ชาวบ้านหลายคนที่นี่ไม่มีหนี้สิน เพราะทำมาหากินได้อิสระ และทำให้ได้รู้จักคุณค่าของน้ำ ร่วมกันใช้น้ำอย่างประหยัด รู้คุณค่ามากยิ่งขึ้น”

มาในวันนี้ ได้เกิดงานขยายผลต่อยอดโครงการอ่างเก็บน้ำคลองหลวง รัชชโลทร อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ด้วยการเพิ่มประสิทธิภาพการเก็บน้ำเพื่อรองรับการใช้น้ำหลายด้าน ดังนี้

  • เดินหน้างานปรับปรุงเขื่อนดิน งานปรับปรุงอาคารทางระบายน้ำล้น (Spillway)
  • เพิ่มความจุอ่างเก็บน้ำจากเดิม 98.0 ล้าน ลบ.ม. เป็น 125.0 ล้าน ลบ.ม.
  • ชะลอน้ำที่จะไหลลงไปยังพื้นที่ด้านท้ายน้ำในช่วงฤดูน้ำหลาก ป้องกันและบรรเทาอุทกภัย ให้กับพื้นที่ อ.เกาะจันทร์ อ.พนัสนิคม และ อ.พานทอง จ.ชลบุรี
  • พัฒนาแหล่งน้ำและเพิ่มพื้นที่ชลประทานตามศักยภาพของลุ่มน้ำให้เกิดความสมดุล
  • เพิ่มความมั่นคงด้านน้ำ พร้อมเสริมสร้างศักยภาพการใช้น้ำให้ทุกภาคส่วนอย่างเพียงพอและเป็นการเตรียมพร้อมรับการพัฒนาในโครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี ร่วมกับการขยายตัวของทุกภาคส่วนในภาคตะวันออกต่อไป

ขอบคุณ : กิจกรรมสื่อมวลชนสัญจรศึกษาดูงาน “ชุมชนเข้มแข็ง สืบสานแนวพระราชดำริ จังหวัดชลบุรี วันที่ 26 พฤศจิกายน 2562 จัดโดย สถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ


ร่วมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ของปวงชนชาวไทย

น้อมรำลึกถึงคุณูปการล้ำเลอค่า อมตะอกาลิโกแห่ง ‘ในหลวงรัชกาลที่ 9’

“ปลูกป่าในใจคน”…หัวใจการฟื้นผืนป่าแห่งศาสตร์พระราชารัชกาลที่ 9

ในหลวง รัชกาลที่ 9 พาไทยพ้นวิกฤต สงครามโลกครั้งที่ 2