การสังหารนายพลอิหร่าน กาเซ็ม โซไลมานี (Qasem Soleimani) อดีตผู้บัญชาการกองกำลังคุดส์ (Quds force) ผู้ทรงอิทธิพลของอิหร่านเมื่อวันที่ 3 มกราคมในอิรัก และการโต้ตอบของอิหร่านที่ยิงขีปนาวุธไปถล่มฐานทัพสหรัฐในอิรัก แม้เกิดความเสียหายอยู่บ้างในเชิงสัญลักษณ์ แต่เพนตากอนก็ไม่ใช้มาตรการโต้ตอบในด้านการทหาร ทำให้เกิดคำถามดังต่อไปนี้

กาเซ็ม โซไลมานี (Qasem Soleimani)
1. ระบบป้องกันขีปนาวุธแพทริออต ทำไมไม่ถูกนำมาใช้ มีการติดตั้งในประเทศพันธมิตรหรือรัฐบริวารของสหรัฐอเมริกาจริงหรือไม่?
2. หากเกิดการโจมตีด้วยขีปนาวุธแพทริออตจากอิหร่าน รัฐพันธมิตรหรือรัฐบริวารต้องจ่ายค่าป้องกันเท่าไหร่ให้แก่สหรัฐ? 
3. เพนตากอนไม่สามารถปกป้องภัยอันตรายใดๆ ได้จากรัฐภูมิภาคอย่างอิหร่าน และยังกลับไปใช้มาตรการคว่ำบาตร ทำให้มีข้อสงสัยว่า เป็นรัฐศูนย์กลางที่มีความสามารถในการคุ้มครองผลประโยชน์ของตนเองได้มากน้อยแค่ไหน?
หรือจะลงเอยเหมือนกับเกาหลีเหนือ และส่งผลให้สหรัฐมีความอ่อนแอทั้งด้านการทูตและการทหาร ทั้งยังไม่ได้รับการยอมรับว่า มีอิทธิพลในตะวันออกกลางอีกต่อไป

The Pentagon หรือ อาคารเพนตากอน เป็นอาคารที่ทำการของกระทรวงกลาโหมสหรัฐอเมริกา ตั้งอยู่ที่เคานตีอาร์ลิงตัน รัฐเวอร์จิเนีย

4. สหรัฐขาดแนวร่วมให้การสนับสนุนจากพันธมิตรเดิมในครั้งนี้ เช่น รัฐดาวเทียมอย่างอียู ทำให้โดดเดี่ยวและสูญเสียผลประโยชน์ในตะวันออกกลาง เนื่องจากไม่มีชาติใดเอาด้วย และการที่สหรัฐถอนกำลังออกจากอิรัก ด้วยหวังว่าจะสร้างความเสียหายในภูมิภาคในด้านการระงับหรือทำลายโอกาสในการรวมกลุ่ม แต่โชคดีที่จีน รัสเซีย และอิหร่านตระหนักดีว่า ความขัดแย้งทางอาวุธใดๆ ก็ไม่ได้อยู่ในความสนใจของตนเอง
5. ความคาดหวังของทรัมป์อาจนำไปสู่ความพ่ายแพ้ในการเลือกตั้งประธานาธิบดีในปีนี้ เนื่องจากกลยุทธ์การบริหารของทรัมป์ที่มีต่ออิหร่าน ยังไม่ได้นำไปสู่ผลในเชิงบวกใดๆ
Aerial of the Pentagon, the Department of Defense headquarters in Arlington, Virginia, near Washington DC, with I-395 freeway on the left, and the Air Force Memorial up middle.

คาดการณ์ผลที่ตามมา

1. การยั่วยุให้เกิดสงครามกับอิหร่านจะมีอย่างต่อเนื่อง แต่เตหะรานจะไม่เกรงกลัวใดๆ และพันธมิตรของสหรัฐในตะวันออกกลางก็อาจหนาวๆ ร้อนๆ จนต้องพึ่งพารัสเซียในด้านการทหารมากยิ่งขึ้น เพื่อการคุ้มครองผลประโยชน์และสันติภาพหากมีการเจรจากับอิหร่าน และเมื่อไม่นานมานี้ก็มีการฝึกทหารเรือร่วมกัน โดยการมีส่วนร่วมของปักกิ่ง มอสโคว และเตหะราน
2. อิหร่านหวังพึ่งพารัสเซีย บริษัทขายอาวุธสัญชาติรัสเซียคงจะมีออร์เดอร์มากยิ่งขึ้น เช่น ล่าสุดรัฐบาลแบกแดดมีออร์เดอร์ S-300
ในด้านเศรษฐกิจนั้น ขณะที่อิหร่านพึ่งพาจีนเพื่อร่วมตอบโจทย์เรื่องเส้นทางสายไหมใหม่ แต่อาจเจอเงื่อนไขรัสเซียที่จะเข้าควบคุมกิจการพลังงานด้านไฮโดรคารบอนในอิหร่าน เพื่อป้องกันไม่ให้อิหร่านสามารถดำเนินการตลาดส่วนนี้อย่างอิสระกับจีน ซึ่งก็ไม่เป็นผลดีต่อรัสเซียนัก

ขีปนาวุธ S-300
3 รัสเซียคงเสนอให้การคุ้มครองอิหร่านทางการทหารและรับอิหร่านเป็นสมาชิกในตลาดการค้าเสรียูเรเชีย นั่นหมายถึงตลาดพลังงานรวมเป็นหนึ่งเดียว และเป็นการลดบทบาทการลงโทษทางเศรษฐกิจจากสหรัฐ โดยไม่ใช้เงินดอลลาร์กับการค้าระหว่างประเทศ ขณะเดียวกัน อิหร่านอาจไปตอบโจทย์รัสเซียด้านในด้านระเบียงเศรษฐกิจเหนือใต้ที่จะเชื่อมลงไปยังอินเดียได้โดยตรง
4. สิงคโปร์และเวียดนามคงแสดงตนเองเป็นชาติการค้า หรือฮับการค้าในอาเซียนของตลาดการค้าเสรียูเรเชีย เนื่องจากเป็นสมาชิกตลาดการค้าเสรีและสามารถเพิ่มปริมาณการค้ากับอิหร่านได้มากยิ่งขึ้น ที่สำคัญสามารถขนส่งสินค้าทางทะเลและทางรถไฟผ่านอิหร่านเข้าสู่ยุโรป โดยใช้เวลาแค่ 12 วัน และมีต้นทุนการขนส่งสินค้าทางรถไฟสู่ยุโรปที่มีราคาถูกกว่าจีน
5. เพนตากอนเป็นแค่ตัวป่วน ไม่สามารถมีอิทธิพลใดๆ ในฮาร์ทแลนด์ (เอเชียกลาง ทะเลสาบแคสเปี้ยน คอเคซัส ซึ่งจีนกับรัสเซียดูแลอยู่ รวมถึงกลุ่มมุสลิมหัวรุนแรงที่ขาดแรงสนับสนุน) และในริมแลนด์ คือตั้งแต่อ่าวเปอร์เซียถึงอินเดีย
ความร่วมมือระหว่างรัสเซียและอิหร่านเป็นพื้นฐานสำคัญในการต่อต้านการแพร่กระจายอิทธิพลทางตะวันออกของตุรกีในคอเคซัสใต้และเติร์กเมนิสถานผ่านบริษัทตุรกี ที่ร่วมมือกับภาคพลังงานและการขนส่งกับอาเซอร์ไบจาน ไม่ว่าจะเป็นเส้นทางขนส่งผู้โดยสารและขนส่งสินค้าจากจีนไปยังยุโรปผ่านอิหร่าน ซึ่งก็จะผ่านตุรกี จึงช่วยขยายอิทธิพลของอังการาในภูมิภาคแคสเปี้ยนอันกว้างใหญ่ด้วยค่าใช้จ่ายของรัสเซียและอิหร่าน

การคิดโครงการเมกะโปรเจกต์คงเกิดขึ้นในไม่ช้า และอินเดียก็กำลังคิดกับรัสเซียอยู่ว่าจะทำอะไรที่ปากีสถานเห็นด้วยและต้องเป็นอิสระจากปักกิ่ง

6. เรายังคงช้ากว่าเวียดนามและสิงคโปร์ในด้านการค้าหรือเป็นตัวแทนในการจำหน่ายสินค้าอยู่หลายก้าว เพราะมัวแต่แก้ปัญหาการเมืองภายใน (วิ่งไล่ลุง) ไม่ได้สนใจบริบทของภูมิรัฐศาสตร์ที่มีความเปลี่ยนแปลงไปทุกวัน

 

 

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย