‘เชงเม้งออนไลน์’ เหรียญสองด้านท้าทายความเชื่อชาวจีน ผิดธรรมเนียม หรือ ทางออกช่วงวิกฤตโควิด -19

1086

สำหรับลูกหลานคนไทยเชื้อสายจีนแล้ว นอกเหนือจากเทศกาลตรุษจีนและสารทจีนแล้ว ก็เห็นจะมีประเพณีการไหว้บรรพบุรุษ หรือที่เรียกกันว่า เชงเม้ง นี่เองที่เป็นประเพณีสำคัญที่รวบรวมสมาชิกทุกคนในวงตระกูลให้มาพบเจอกัน เป็นเสมือน “วันรวมญาติ” เพื่อแสดงความระลึกถึงและความกตัญญูต่อบรรพบุรุษ ทว่า เมื่อในตอนนี้ เป็นช่วงเวลาแห่งการระบาดของเชื้อไวรัส โควิด-19 การเดินทางไปไหว้บรรพบุรุษที่หลุมศพหรือ “ฮวงซุ้ย” กลับทำไม่ได้สะดวกโยธินเหมือนเดิม ที่ผ่านมาจึงมีผู้เสนอไอเดีย ‘เชงเม้งออนไลน์’ มาเพื่อเป็นทางออกในสถานการณ์ที่ไม่ปกตินี้

เพราะ การไหว้เชงเม้ง ในปีนี้ จะไม่สามารถทำได้เหมือนทุกปีอย่างที่เกริ่นไว้ เนื่องจาก อยู่ในช่วงที่เชื้อไวรัสโควิด-19 กำลังระบาด และทางภาครัฐได้ขอความร่วมมือจากประชาชนในการกักตัวหรืออยู่บ้าน ถ้าไม่มีความจำเป็นไม่ควรเดินทางไปไหน

และในปีนี้ วันเชงเม้ง ตรงกับวันที่ 4 เมษายน 2563 ซึ่งตามธรรมเนียมปฏิบัติโดยทั่วไปแล้ว ลูกหลานคนไทยเชื้อสายจีน มักจะเดินทางไปไหว้บรรพบุรุษกันตั้งแต่ 2-3 สัปดาห์ ก่อนวันเชงเม้ง โดยเลือกเอาวันหยุดสุดสัปดาห์ตามที่ตนเองและทุกคนในครอบครัวสะดวกและว่างตรงกันและนัดไปพบปะกันที่ ฮวงซุ้ย ประจำตระกูลนั่นเอง
ทั้งนี้ เชงเม้ง หรือเทศกาลไหว้บรรพบุรุษ ถือเป็นประเพณีที่มีความสำคัญมากที่สุดสำหรับชาวจีน รวมถึงชาวจีนโพ้นทะเล เทศกาลดังกล่าวได้รับอิทธิพลมาจากลัทธิขงจื้อที่เน้นเรื่องความกตัญญูเป็นสำคัญ

คำตอบอยู่ที่ใจ ‘เชงเม้งออนไลน์’ ผิดธรรมเนียมปฏิบัติ หรือ ทางออกของลูกหลานช่วงวิกฤต โควิด -19?

“ผลพวงของ COVID-19 กับการดำเนินมาตรการไหว้เชงเม้งแบบออนไลน์ ของรัฐบาลจีน อาจเป็น “จุดเริ่มต้น” ในการปรับจูนทัศนะการใช้ชีวิตของคน “หัวโบราณ” กับ “หัวสมัยใหม่” ให้ปรับเข้าหากันและยอมรับความเห็นอีกฝ่ายได้มากยิ่งขึ้น และอาจเป็นอีกหนึ่งจุดเปลี่ยนสำคัญที่พลิกโฉมสังคมจีนสู่สังคมดิจิทัลที่แท้จริง”

แนวคิดจากบทความเรื่อง “เชงเม้งออนไลน์ ทางเลือกทางรอดในช่วง COVID-19” จัดทำโดย ศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยในจีนสถานกงสุลใหญ่ ณ นครหนานหนิง นับเป็นการหยิบเอาประเด็นเรื่องของการปรับตัวในยุคดิจิทัลท่ามกลางสถานการณ์ไม่ปกติอย่างช่วงที่ไวรัสโควิด-19 ระบาด กับความเชื่อและประเพณีชาวจีน มานำเสนอได้อย่างน่าสนใจ
อย่างไรก็ตาม แม้ว่าในประเทศไทย การไหว้เชงเม้งแบบออนไลน์ยังไม่แพร่หลาย และการปรับเปลี่ยนวิถีการไหว้เชงเม้งของลูกหลานชาวไทยเชื้อสายจีนในปีนี้ ยังเป็นแค่การตั้งโต๊ะไหว้ที่บ้าน แทนการเดินทางไปที่สุสานหรือหลุมฝังศพ แต่บทความนี้จะได้มาเปิดมุมมองใหม่ของการใช้เครื่องมือยุคดิจิทัลมาเปลี่ยนโฉมการไหว้เชงเม้งในประเทศจีน ตอบโจทย์ข้อจำกัดในช่วงการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 ได้แบบทันยุคทันสมัย
ศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยในจีนสถานกงสุลใหญ่ ณ นครหนานหนิง เจ้าของบทความนี้ หยิบยกประเด็นเรื่อง ทัศนคติชาวจีนแผ่นดินใหญ่ต่อ เชงเม้งออนไลน์ มานำเสนอก่อน โดยระบุชัดว่ามุมมองต่อการเปลี่ยนวิธีไหว้เชงเม้งในจีน แบ่งออกเป็น 2 ฝ่าย
ฝ่ายแรกเมื่อถามถึงเรื่องความเหมาะสมแล้ว กลุ่มชาวจีนหัวอนุรักษ์นิยมจะยกมือค้านหัวชนฝา เพราะพวกเขามองว่าการไม่ได้ไปทำพิธีด้วยตนเองก็เหมือนเป็นการหลอกตนเอง ซึ่งการกระทำเช่นนี้ถือว่าไม่ได้แสดงความกตัญญูต่อบรรพบุรุษ แถมเป็นการไม่ให้เกียรติกับบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้วด้วย
ขณะที่กลุ่มชาวจีนที่เป็นคนรุ่นใหม่ หรือเรียกได้ว่าเป็นกลุ่มคนหัวก้าวหน้า กลับมองว่าสถานการณ์ที่เกิดขึ้นนี้นำไปสู่การ “พลิกวิกฤตเป็นโอกาส” เพิ่มทางเลือกให้กับคนที่อยู่ไกล หรือมีเหตุจำเป็นที่ทำให้ไม่สามารถเดินทางกลับไปไหว้บรรพบุรุษที่บ้านเกิดได้ ก็ร่วมพิธีนี้ได้จากหน้าจอออนไลน์ เป็นการไหว้เชงเม้งแบบออนไลน์ก็ได้
แม้สถานการณ์ปัจจุบัน หลายพื้นที่ในจีนจะสามารถควบคุมการแพร่ระบาดของ COVID-19 ไว้ได้แล้ว แต่รัฐบาลยังคงต้องเฝ้าระวัง และมีการดำเนินมาตรการป้องกันและควบคุมในระดับที่เข้มงวดแตกต่างกัน เพื่อไม่ให้เกิดการระบาดที่อุบัติซ้ำในวงกว้างอีกครั้ง
การรณรงค์ให้ประชาชนหลีกเลี่ยงการออกนอกบ้าน หลีกเลี่ยงการไปในสถานที่ที่มีคนแออัด และหลีกเลี่ยงการชุมนุมของคนเป็นหมู่คณะ จึงยังงคงมีอยู่อย่างต่อเนื่อง แม้การแพร่ระบาดจะใกล้สงบลงแล้ว
ส่วนเทศกาลเชงเม้งที่กำลังจะมาถึง ซึ่งปกติแล้วลูกหลานจะต้องไปเซ่นไหว้ที่สุสานบรรพบุรุษ ทางรัฐบาลจีนก็ได้ประกาศกฎออกมาชัดเจน อย่างในเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วง รัฐบาลกว่างซี กรมกิจการพลเรือนได้ดำเนินมาตรการให้อนุสรณ์สถานงดบริการให้ประชาชนทั่วไปชั่วคราว
รวมทั้งงดทำกิจกรรมที่เกี่ยวข้องที่มีการชุมนุมเป็นหมู่คณะในวันเชงเม้ง ซึ่งรวมถึงการทำความสะอาดและเซ่นไหว้สุสานบรรพบุรุษด้วย (เช่นเดียวกับในหลายมณฑล)

เปิดโปรไฟล์ธุรกิจใหม่ เมื่อไปไหว้เชงเม้งไม่ได้ตามปกติ

ในประกาศฯฉบับเดียวกัน รัฐบาลกว่างซียังแนะนำให้ประชาชนหันมาใช้วิธีการเซ่นไหว้บรรพบุรุษรูปแบบใหม่ ซึ่งรวมถึงการใช้บริการตัวแทนเซ่นไหว้บรรพบุรุษและการเซ่นไหว้ออนไลน์ผ่านอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
โดยการใช้บริการตัวแทนเซ่นไหว้นั้น รัฐบาลกำหนดแนวปฏิบัติให้ผู้ให้บริการจะต้องนัดหมายเวลาล่วงหน้า มีการควบคุมจำนวนคน และมีการตรวจวัดอุณหภูมิของตัวแทนที่จะเข้าไปทำหน้าที่แสดงความกตัญญูแทน โดยบริษัทเอกชนบางแห่งในนครหนานหนิงสนนราคาเริ่มต้นที่ 388 หยวน หรือประมาณ 1,780 บาท
โดยธุรกิจที่ไม่ได้ถือเป็นธุรกิจใหม่เพราะเกิดขึ้นในจีนแผ่นดินใหญ่มานานแล้ว อย่างธุรกิจรับจ้างทำความสะอาดฮวงซุ้ยและเซ่นไหว้บรรพบุรุษ ธุรกิจการเซ่นไหว้ออนไลน์ ก็ยิ่งมาตอบโจทย์ได้ตรงใจลูกหลานที่มีหัวคิดสมัยใหม่ในช่วงนี้

ธุรกิจที่เอ่ยถึงเหล่านี้เริ่มได้รับความนิยมเพิ่มมากขึ้นในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา และในปีนี้ยิ่งจะกิจการดีมากดูในช่วงการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ซึ่งรัฐบาลหลายเมืองยังไม่อนุญาตให้ประชาชนรวมกลุ่มเพื่อประกอบพิธีเชงเม้งที่สุสานได้
ในจีนแผ่นดินใหญ่ ธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับ เชงเม้งออนไลน์ นี้ เปิดให้บริการทั้งในแบบบริษัทรับจ้าง หรือเป็นสุสานที่รับจ้างเอง สนนราคาก็แตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับแพ็กเกจและความใกล้ไกลของสุสาน
โดยการให้บริการก็มีตั้งแต่ดูแลทำความสะอาดสุสาน จัดวางช่อดอกไม้และของเซ่นไหว้ อ่านคำไว้อาลัย ปล่อยนกพิราบ จุดธูปเทียนและโค้งคำนับ ผูกริบบิ้นผ้าสีเหลืองเพื่อแสดงความอาลัย รวมถึงบริการเผากระดาษเงินกระดาษทอง

ตลอดการทำพิธีเหล่านี้ทางทีมงานจะมีการไลฟ์สดผ่าน Wechat ให้ลูกหลานที่ไม่มีเวลาหรืออยู่ไกลบ้านได้มีส่วนร่วมในการเซ่นไหว้สุสานบรรพบุรุษผ่านจอสมาร์ทโฟนแบบอุ่นใจ มอบความรู้สึก “ถึงตัวไกล แต่ใจยังผูกพัน”
อย่างไรก็ดี นอกจากการจ้างตัวแทนไปทำความสะอาดฮวงซุ้ยและเซ่นไหว้บรรพบุรุษแทนแล้ว เพื่อตอบโจทย์ลูกหลานในสถานการณ์โรคระบาดตอนนี้ที่ไม่สามารถไปไหว้เชงเม้งที่สุสานได้ พวกเขาก็ยังมีทางเลือก คือ “การเซ่นไหว้ออนไลน์” ที่สามารถทำได้ด้วยใจในทุกที่ทุกเวลา
โดยอนุสรณ์สถาน รวมทั้งผู้พัฒนาแอปพลิเคชันที่เป็น Third party ได้พัฒนาฟังก์ชันให้ผู้ใช้งานสามารถสร้างเพจฮวงซุ้ยออนไลน์ให้กับผู้ล่วงลับ ด้วยการเข้าไปลงทะเบียน กรอกข้อมูลของผู้ล่วงลับ (ชื่อ-สกุล วันชาตะ/มรณะ อนุสรณ์สถานที่เก็บอัฐิอยู่) อัปโหลดรูปถ่าย ก็จะมีภาพจำลองของฮวงซุ้ยพร้อมรูปถ่ายแสดงขึ้นมา
นอกจากนี้ ผู้ใช้งานยังสามารถเชื้อเชิญเครือญาติให้เข้ามาแสดงความระลึกถึง รวมทั้งโพสต์คำสดุดี คำไว้อาลัย จุดธูปจุดเทียน และเลือกเซ่นไหว้ผู้ล่วงลับด้วยภาพดอกไม้ บุหรี่ เหล้า ผลไม้ และน้ำชาได้ ซึ่งลูกเล่นขึ้นกับแพลตฟอร์มผู้ให้บริการแต่ละรายจะสร้างสรรค์ขึ้นมา
ขณะเดียวกัน รัฐบาลกว่างซี ยังได้ขอความร่วมมือจากอนุสรณ์สถานให้ช่วยบำเพ็ญสาธารณะประโยชน์ด้วยการจัด “พิธีเซ่นไหว้บรรพบุรุษรวมด้วยตัวแทนผ่านระบบออนไลน์” โดยจะมีการถ่ายทอดสดให้ประชาชนได้แสดงความกตัญญูไปพร้อมกันผ่านแพลตฟอร์มเว็บไซต์ แอปพลิเคชัน รวมถึง Wechat official account โดยไม่ต้องไปถึงสุสานด้วยตนเอง ซึ่งกำหนดการจัดพิธีนี้จะจัดขึ้นใน เวลา 10:00-11:00 น. วันที่ 4 เมษายน ที่จะถึงนี้
ทางศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยในจีนสถานกงสุลใหญ่ ณ นครหนานหนิง ผู้เผยแพร่บทความนี้ ยังให้ความรู้เพิ่มเติมถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับ “ฮวงซุ้ย” แบบจีนด้วย
โดยทั่วไป ชาวไทยเชื้อสายจีนมักจะคุ้นเคยกับ“ฮวงซุ้ย” ที่เป็นสภาพหลุมศพที่มีดินพูนทรงหลังเต่า ตกแต่งด้วยป้ายหินแกะสลักบนแปลงดินใหญ่โตเรียงกันเป็นชั้นลดหลั่นตามภูเขา
แต่ในปัจจุบัน สุสานในประเทศจีนใช้พื้นที่เล็กลงกว่าสุสานในแบบเดิม และด้วยยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลงไป ชาวจีนส่วนใหญ่ก็หันไปฌาปนกิจศพด้วยการเผาและนำเถ้าอัฐิไปไว้ในอาคารเก็บอัฐิ หรือช่องเก็บอัฐิที่ตั้งอยู่ในอนุสรณ์สถานสาธารณะแทน
ขณะที่ ชาวจีนบางส่วนใช้วิธีรักษ์โลกด้วยการฝังเถ้าอัฐิใต้ต้นไม้ หรือใช้โกศที่สามารถละลายลงสู่พื้นดินกลับคืนสู่ธรรมชาติแทน

ที่มา : บทความเรื่อง “เชงเม้งออนไลน์ ทางเลือกทางรอดในช่วง COVID-19” จัดทำโดย ศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยในจีนสถานกงสุลใหญ่ ณ นครหนานหนิง (25 MAR 2020)


อัปเดตหลากหลายไอเดียปรับตัวช่วงวิกฤตโควิด-19 เพิ่มเติม

ปรับแผนการตลาด ฉีดวัคซีนธุรกิจ เดินหน้าฝ่ากระแส COVID-19

โลกต้องการ “แนวทางบริหารเมืองรูปแบบใหม่” หลังผ่านวิกฤตโควิด-19

แชร์วิถีแห่งการดูแล & ช่วยเหลือกัน พร้อม ‘ต่อสู้โควิด-19’ ของคนทั่วโลก ที่ทำให้ยิ้มได้ & นำไปปรับใช้ได้จริง

“พุ่มพวง” เปลี่ยนวิกฤตเป็นโอกาส ปั่นรายได้ยุค COVID-19 ล็อคดาวน์ประเทศ!