ปรากฏการณ์หนึ่งที่เกิดขึ้นในช่วง Work from Home ทั้งในไทยและต่างประเทศคือ มี Livestreaming ซึ่งแชร์องค์ความรู้ที่น่าสนใจจำนวนมาก และบังเอิญผู้เขียนได้เข้าไปรับฟังเสวนาออนไลน์ “จุฬาฯ ธุรกิจพิชิตโควิด-19” ในหัวข้อ “Changes in Covid-19 Crisis” ซึ่งจัดขึ้นโดย คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันพุธที่ 29 เมษายนที่ผ่านมา แล้วสะดุดหูตรงคำว่า Trust Economy แนวคิดเพื่อแก้วิกฤตโรคระบาด ซึ่งนำเสนอโดย รศ.ดร.ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ SALIKA จึงสรุปประเด็นและมุมมองฝ่าวิกฤตจากคำคำนี้ เพื่อสร้างความเข้าใจและส่งต่อแนวคิดไปยังคนไทยทุกคนได้
ต้องบอกก่อนว่า การจัดเสวนาออนไลน์ “จุฬาฯ ธุรกิจพิชิตโควิด-19” เป็นส่วนหนึ่งของโครงการ Quick MBA From Home ด้วยวัตถุประสงค์ที่จะให้นักธุรกิจสามารถบริหารจัดการความเปลี่ยนแปลง พิชิตวิกฤตได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยการเสวนาครั้งนี้จัดขึ้นในหัวข้อ “Changes in Covid-19 Crisis” และมี 3 วิทยากรผู้บริหารระดับประเทศ ซึ่งล้วนเป็นศิษย์เก่าบัญชี จุฬาฯ มาร่วมเสวนา ได้แก่
- รศ.ดร.วิเลิศ ภูริวัชร คณบดี คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาฯ (บัญชี จุฬาฯ รุ่น 46)
- รศ.ดร.ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ (Ex-MBA จุฬาฯ รุ่น 25)
- วิชัย กุลสมภพ President Saha Pathana Inter-Holding (บัญชี จุฬาฯ รุ่น 55)
โดยมี อ.ดร.เอกก์ ภทรธนกุล ประธานหลักสูตร MBM (Eng) (บัญชี จุฬาฯ รุ่น 63) เป็นผู้ดำเนินการเสวนา
Next Normal : Changes in Covid-19 Crisis
อาจารย์ชัชชาตินำเข้าประเด็นโดยเกริ่นจาก New Normal ไปสู่ Next Normal ชวนให้ทุกคนคิดว่า จะเกิดอะไรขึ้นในอีก 3 เดือน 6 เดือนข้างหน้า เนื่องจากวิกฤตโรคระบาด COVID-19 เป็นสิ่งที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ย่อมมีความไม่แน่นอนจึงไม่อยากให้ทุกคนไปโฟกัสหรือหมกมุ่นที่คำว่า New Normal แต่ให้เตรียมตัวสู่ Next Normal หรือ สิ่งที่จะเกิดขึ้นเมื่อถึงจุดจุดหนึ่งและอาจสร้างความเปลี่ยนแปลง นำไปสู่การปรับตัวใหม่ ซึ่งอาจเปลี่ยนไปจากเดิมทุกสเต็ป
หากพิจารณาวิกฤตโควิด-19 ที่เกิดขึ้นนี้ อาจารย์ชัชชาติวิเคราะห์ว่า เป็นเรื่องของ Demand Side กล่าวคือ วิกฤตไม่ได้เกิดจากโรคระบาดอย่างที่ผ่านมา เช่น กาฬโรค ที่คร่าชีวิตคนจำนวนมาก แต่ไวรัสโควิดก่อให้เกิด “มาตรการ” ที่ทำให้เราต้องหยุดกิจกรรม หยุดการผลิตในโรงงาน หยุดการดำเนินธุรกิจต่างๆ เพื่อลดการแพร่ระบาดของเชื้อ ส่งผลให้ Demand หรือความต้องการทางเศรษฐกิจหายไปแบบกะทันหัน
“ธุรกิจที่ดีอยู่ ไม่มีปัญหาก็เกิดปัญหาทันที เพราะฝั่ง Demand หยุด Supply Chain ก็หยุด โรงงานในจีนก็ไม่มีคนไปทำงาน ในระลอกแรก ธุรกิจที่ไม่ได้มีปัญหา อย่างร้านอาหาร สนามกอล์ฟ คนยังมี Demand อยู่ แต่พอ Demand หายไป ทำให้เศรษฐกิจชะงัก แคดดี้ แม่บ้าน ก็อยู่ยาก”
รศ.ดร.ชัชชาติ ยังเปรียบเทียบการกลั้นหายใจของคนกับธุรกิจว่า คนที่ยังมีร่างกายแข็งแรงดีอยู่ แต่เมื่อไม่มีออกซิเจน ก็ขึ้นอยู่กับว่าใครปอดใหญ่หรือมีถังออกซิเจนอยู่ ก็อยู่ได้นานกว่า เทียบได้กับธุรกิจขนาดใหญ่ที่อยู่ได้นานกว่าธุรกิจอื่นๆ ส่วนคนที่ไม่มีออกซิเจนรองรับ อย่างธุรกิจขนาดเล็กและภาคครัวเรือนจึงน่าเป็นห่วงอย่างยิ่ง
โดยเผยงานวิจัยจากคณะเศรษฐศาสตร์ว่า มี 60% ของครัวเรือนไทย หรือ 12 ล้านครัวเรือน ที่มีเงินเก็บสำหรับใช้ น้อยกว่า 3 เดือน ซึ่งเมื่อ Demand หาย รายได้ก็หายกลายเป็นศูนย์ ขณะที่ครัวเรือนที่มีเงินเก็บสำหรับใช้ มากกว่า 3 เดือน นั้น มีอยู่ราว 8 ล้านครัวเรือน
กล่าวโดยสรุปได้ว่า ธุรกิจไม่ได้มีปัญหา แต่เมื่อ Demand หรือความต้องการหายไป จะทำอย่างไรให้ Demand กลับมา?
จากการคาดการณ์ของ ธนาคารโลก ประเทศไทยจะมีจีดีพีลดลงถึง 6% ต่ำสุดในอาเซียนในปีนี้ ขณะที่มีผู้เสียชีวิตน้อยกว่าหลายประเทศ แต่เศรษฐกิจได้รับผลกระทบมากเพราะไทยโฟกัสที่ การส่งออก และ การท่องเที่ยว เมื่อธุรกิจสองด้านนี้ได้รับผลกระทบจึงกระเทือนถึงธุรกิจทุกระดับไปจนถึงคนรากหญ้า
ทั้งนี้ อาจารย์ชัชชาติแบ่งธุรกิจออกเป็น 4 ส่วน โดยวิเคราะห์ว่า มีบางส่วนดี บางส่วนแย่ ดังนี้
- ธุรกิจที่เกี่ยวกับท่องเที่ยว สายการบิน ได้รับผลกระทบจากโควิดโดยตรง
- อสังหาริมทรัพย์ สินค้าฟุ่มเฟือย ได้รับผลกระทบจากเศรษฐกิจ เพราะผู้คนลดการใช้จ่าย
- สินค้าอุปโภคบริโภค ได้รับผลกระทบน้อยกว่า เพราะคนยังต้องกินต้องใช้ อาจเปลี่ยนเพียงวิธีหาซื้อ
- ธุรกิจออนไลน์ เช่น Amazon, Netflix ที่มีหุ้นเติบโตขึ้นเพราะคนอยู่บ้านมากขึ้น ใช้ประโยชน์จากดิจิทัลมากขึ้น จึงเป็นกลุ่มที่ได้อานิสงส์ด้านบวก
ทำความรู้จัก Trust Economy
สิ่งที่จะทำให้ทุกคนก้าวพ้นวิกฤตได้ อาจารย์ชัชชาติบอกว่า ไม่ใช่ประเด็นเรื่องดิจิทัล ไม่ใช่การทำงานจากที่บ้าน แต่เป็น Trust Economy
“Trust Economy ที่แปลว่า เศรษฐกิจของความไว้ใจ น่าจะเป็นตัวผลักดันให้ทุกคนทำร่วมกันได้ ซึ่งเราใช้กันมานานแล้ว ตั้งแต่มีการบาเทอร์ (Bather) แลกเปลี่ยนสินค้าก็ใช้ความไว้ใจ ทำให้เกิดระบบการเงิน ระบบแลกเปลี่ยน จนมาถึงเงินดิจิทัลหรือ Cryptocurrency แต่เชื่อว่าหลังจากโควิดผ่านไป คำว่า Trust จะยิ่งสำคัญมากขึ้น”
มาตรการ Social Distance ที่เกิดขึ้น ทำให้เห็นว่า เศรษฐกิจของความไว้ใจ เป็นหัวใจของการเติบโตทางเศรษฐกิจ เนื่องจากทำให้เกิด ระบบแลกเปลี่ยนที่เกิดจากความไว้ใจได้ เช่น
- Grab แพลตฟอร์มที่นำเสนอบริการขนส่งคนและสินค้า สร้างความไว้วางใจด้วยการให้ผู้ใช้งานให้คะแนน ให้ฟีดแบ็กผ่านทางระบบดิจิทัล
- AIrbnb ตลอดจนโรงแรม ร้านอาหาร ผู้คนมากมายมั่นใจได้ว่าจะใช้บริการได้อย่างปลอดภัย จากการให้คะแนนหรือคอมเมนต์ของผู้ใช้บริการก่อนหน้าบนแพลตฟอร์มที่เชื่อถือได้
- เซเว่น อีเลฟเว่น เปิดปิดตามเวลาที่กำหนดในช่วงโควิดระบาด สร้างความไว้ใจให้ผู้บริโภคเข้าไปจับจ่ายใช้สอยด้วยการให้พนักงานสวมหน้ากากอนามัยทุกคน ลูกค้าที่จะเข้าไปใช้บริการก็ต้องสวมเช่นกัน
- รถเมล์ ที่มีเชือกขึงระหว่างเก้าอี้ สร้างระยะห่างในการโดยสารเพื่อสร้างความเชื่อมั่นและไว้วางใจให้แก่ผู้โดยสาร
- เมียนมา จากภาพที่ปรากฏตามสื่อว่า มีการเว้นระยะห่างในตลาดที่เมียนมา สร้างความไว้ใจว่าปลอดภัยเพื่อให้เกิดการซื้อขายกันได้
- ระบบติดตาม (Tracking/Tracing) เพื่อลดความเสี่ยงที่จะติดเชื้อ เช่นที่เกาหลีใต้ สิงคโปร์ ยุโรป (แต่ไม่แสดงชื่อเพื่อคงความเป็นส่วนตัวเอาไว้) ตลอดจนแอปพลิเคชัน หมอชนะ ที่ใช้ประโยชน์จาก GPS, Bluetooth สร้างความไว้ใจให้คนไทยด้วยกัน
จะเห็นได้ว่า เศรษฐกิจของความไว้ใจ ทำได้ตั้งแต่ระดับบุคคล ระดับชุมชน ระดับองค์กรธุรกิจ ไปจนถึงระดับประเทศ และเมื่อเข้าสู่ช่วงผ่อนคลายมาตรการ อาชีพอย่าง ช่างทำผม ก็ต้องสร้างความไว้ใจด้วยการทำความสะอาด การเว้นระยะห่าง การสวมหน้ากากอนามัย ฯลฯ ผู้บริโภคจึงจะกล้าเข้าใช้บริการ
ไวรัส เป็นสิ่งที่มองไม่เห็น แต่หากทุกภาคส่วนวาง รูปแบบการสร้างความไว้ใจ ให้เห็นโดยทั่วกัน จะเป็นหัวใจสำคัญที่ช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจให้เดินหน้าต่อได้
หากประเทศไทยทำให้ Trust Economy เกิดและดำเนินการอย่างต่อเนื่อง จริงจัง ก็จะสร้างความไว้วางใจให้แก่ชาวต่างชาติ นักลงทุน ซึ่งส่งผลเชิงบวกต่อ การลงทุนจากต่างประเทศ ยิ่งไปกว่านั้น หากเปลี่ยนประเทศไทยให้เป็น Trusted Country เช่น มีระบบคัดกรองผู้เดินทางเข้าประเทศที่มีประสิทธิภาพ อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวก็จะกลับมาเติบโต สร้างรายได้ให้คนไทยได้อย่างแน่นอน
รับชมวิดีโอย้อนหลัง https://www.facebook.com/100627818013278/videos/228637608552751
ลิงก์แนะนำให้รับชมหรืออ่านต่อ
- รับชม TEDTalk ในหัวข้อ The currency of the new economy is trust โดย Rachel Botsman (2012)
- รับชม TEDTalk ในหัวข้อ How Airbnb designs for trust โดย Joe Gebbia (2016)
- อ่านเพิ่มเกี่ยวกับ Trust Economy จาก Innovation, digital, data and the Trust Economy: A bright future for the CFO function, Philipp Kristian Diekhöner
