3 กระบวนท่า และ “หลักการ 5T” โจทย์นโยบายการเงินยุคโควิด

Timely – เป็นหัวใจสำคัญของนโยบายการเงินเพราะนโยบายดอกเบี้ยแม้ปรับได้เร็วเมื่อเทียบกับนโยบายการคลังที่จะมีกระบวนการค่อนข้างซับซ้อนทำให้ช้า

แต่ปัญหาคือ การปรับดอกเบี้ยมักใช้เวลานานกว่าจะออกผลต่อภาคเศรษฐกิจจริง (Real economy) ธนาคารกลางจึงมักต้องมองไปข้างหน้า (Forward Looking) เสมอ

ปัญหาแรกเรื่องของ “ขนาด” สำหรับนโยบายการเงินที่ใช้ดอกเบี้ยเป็นหลักคือ “ความแรงของยา” ถูกจำกัดด้วยการดอกเบี้ยปรับลงได้ต่ำสุดที่ศูนย์ และแม้บางประเทศจะเริ่มมีการใช้ดอกเบี้ยติดลบ ความเห็นนักเศรษฐศาสตรส่วนใหญ่ยังมองว่า ประสิทธิภาพของนโยบายดอกเบี้ยมักจะลดลงไปอีกเมื่อดอกเบี้ยติดลบและอาจมีผลเสียต่อระบบธนาคารและตลาดการเงิน

ปัญหาที่สองคือเรื่อง “Targeting” นโยบายดอกเบี้ยปัจจุบันเป็นเสมือนยาแก้ปวดที่ไม่สามารถใช้เฉพาะที่ได้ ดอกเบี้ยนโยบายเดียวจึงกระทบทุกคน แต่ในยามวิกฤต บางครั้งการใช้ ”ยาเฉพาะที่” อย่างแม่นยำจะมีความสำคัญมากขึ้นเป็นทวีคูณ เพื่อช่วยทั้งเรื่องเสถียรภาพและการเข้าถึงแหล่งเงิน

ในด้านเสถียรภาพการเงิน มีคำพูดที่ว่า “You are as strong as your weakest link” หรือความแข็งแกร่งของระบบการเงินขึ้นอยู่กับเราหาเจอและการจัดการจุดที่เปราะบางที่สุดได้ดีแค่ไหน

การที่วิกฤตซับไพรม์ (Subprime) ปี 2008-9 ได้ชื่อนี้มาก็เพราะว่า หนี้ระดับซับไพรม์ที่มาถูกแพ็กเกจใหม่ในชื่อแบบ MBS CDO ฯลฯ คือจุดอ่อนของระบบการเงินที่ทำ ”ไฟไหม้” จนลามมาถึงทั้งระบบจนยักษ์ใหญ่ล้มกันระเนระนาด

กระบวนท่าชุดที่ 1 นโยบายดอกเบี้ยที่เราคุ้นกันอยู่แล้ว

กระบวนท่าชุดที่ 2 นโยบายเชิงปริมาณ ที่ใช้การอัดฉีดสภาพคล่องเข้าไปในระบบ ซึ่งมีได้สองประเภท

• แบบแรกคือทำเฉพาะจุดเป็นเสมือน “ยาเฉพาะที่” เพื่อเสริมจุดเปราะบางในระบบการเงิน “ดับไฟก่อนที่จะลาม” อย่างที่มีธนาคารกลางหลายแห่งทำกันทั่วโลก โดยของประเทศไทยเอง ก็มี Corporate Bond Stabilization Fund (BSF) กองทุนที่เข้าซื้อหุ้นกู้ภาคเอกชนโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มสภาพคล่องให้ตลาดที่ปัจจุบันใหญ่ถึง3ล้านล้านบาทและประสบปัญหาเพราะปัจจัยผิดปกติจากภายนอกที่เกินความควบคุมของผู้เล่นในตลาด(ลองอ่านเพิ่มเติมจาก https://thaipublica.org/2020/04/19-economists-with-covid-19-04)

• แบบที่สองคือ ที่เราคุ้นกันในชื่อ QE หรือ Quantitative Easing ที่อัดฉีดเงินเข้าระบบไม่ได้เพื่อแก้ปัญหาจุดใดจุดหนึ่งแต่เพื่อเพิ่มสภาพคล่องโดยรวมในยามที่การลดดอกเบี้ยอย่างเดียวอาจไม่”แรง”พอแล้ว (ตอบโจทย์เรื่อง Titanic) ด้วยความหวังที่ว่าธนาคารพาณิชย์ต่างๆ จะเอาสภาพคล่องเหล่านี้ไปปล่อยกู้ให้ภาคเศรษฐกิจจริง

แต่บทเรียนที่ได้จากประสบการณ์ที่ผ่านมาหลายปีในต่างประเทศคือ แม้ QE อาจจะไม่ได้ทำให้เกิดเงินเฟ้อในสินค้าปกติอย่างที่คนเคยกลัวกัน แต่อาจทำให้เกิดภาวะเงินเฟ้อในสินทรัพย์การเงิน (Asset price inflation) และไม่ค่อยได้ผลในการผลักดันให้มีการปล่อยสินเชื่อช่วยกระตุ้นภาคเศรษฐกิจจริงมากนัก ซ้ำยังทำให้ปัญหาความเหลื่อมล้ำแย่ลงเพราะคนมีเงินได้ประโยชน์จากหุ้นขึ้น คนขาดเงินเข้าไม่ถึงเงินกู้ ธนาคารกลางจึง “ต่อสายตรงสู่เศรษฐกิจจริง” โดยเมื่อการปล่อยให้ภาคการเงิน (ที่มักเรียกกันว่า Wall Street) ตัดสินใจเองในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจ ทำให้เราเห็นแบงก์ชาติต่างๆ ทั่วโลกดำเนินการในกระบวนท่าชุดที่ 3 

กระบวนท่าชุดที่ 3 การต่อสายตรงสู่เศรษฐกิจจริง แนวทางนี้ต่างจากเดิมตรงที่ธนาคารกลางจะทำธุรกรรมกับธนาคารเท่านั้น และปล่อยให้สถาบันการเงินตัดสินใจว่า จะนำเงินไปใช้อย่างไร

ในประเทศไทยเอง โครงการ Soft Loan 5 แสนล้าน เพื่อช่วย SMEs ก็อาจจะจัดอยู่ในกลุ่มนี้ด้วย เพราะแบงก์ชาติได้จัดสภาพคล่องพิเศษให้กับธนาคารโดยมีการ Target ให้ปล่อยสินเชื่อราคาถูกต่อเพื่อช่วยเหลือกลุ่ม SME

ทั้งยังมีการออกมาตราการในรูปแบบต่างๆ มาเปลี่ยนพฤติกรรมให้ภาคการเงินช่วยภาคเศรษฐกิจจริงที่เดือดร้อนมากขึ้น เช่น การพักชำระหนี้ การให้เพิ่มวงเงินบัตรเครดิตและสินเชื่อส่วนบุคคลภายใต้การกำกับของ ธปท. เป็นต้น

แต่ทั้งนี้และทั้งนั้นทั่วโลกคนส่วนใหญ่อาจจะยังพอยอมเข้าใจว่านี่คือ “ยามสงคราม” ที่อาจต้องใช้กระบวนท่านอกกรอบมาสู้ศึกบ้าง คำถามที่จะยังคาอยู่ในใจคือ T ตัวสุดท้ายว่ามาตราการต่างๆ เหล่านี้จะ Temporary (ชั่วคราว) แค่ไหน? พราะหากทิ้งไว้นานเกินไปอาจทำให้เกิดปัญหาต่างๆ ตามมา เช่นการบิดเบือนของกลไกตลาด ธนาคารกลางเสี่ยงจะถูกแทรกแซงโดยการเมือง 

ต่อไปจะมีกระบวนท่าแบบไหนออกมาอีกจากประเทศต่างๆ ต้องลองติดตามกันดูครับ

เรื่อง : ดร.สันติธาร เสถียรไทย

บทความที่สะท้อนการเมืองการปกครองและเศรษฐกิจในอเมริกาที่คุณอาจสนใจ

สำรวจ GLORYLAND ในวันที่อำนาจสั่นคลอน (ตอนแรก) : God Bless America

จาก The Shining ถึง Doctor Sleep ภาพสะท้อน “เศรษฐศาสตร์การเมือง” สหรัฐอเมริกา (ตอนแรก)