ไม่ต้องป่าวประกาศก็ดูออก สงครามการค้าจาก ‘ปลาแช่แข็ง’

ปัญหาการนำเข้าสินค้าในสถานการณ์หลังไวรัสโคโรน่าระบาดนั้น นอกจากลดจำนวนการนำเข้าแล้ว ยังง่ายมากที่บางประเทศจะปฎิเสธการนำเข้าสินค้าหรือกำหนดกฎระเบียบให้ยุ่งยากมากยิ่งขึ้น

ยิ่งถ้าเกิดการติดเชื้อไวรัสโคโรน่า ง่ายมากที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะไม่สั่งซื้อสินค้าดังกล่าว อย่างกรณีบ้านเรานั้นการนำเข้าสินค้าอาหารทะเลสร้างปัญหาอย่างมากในเรื่องของ ราคาสินค้า ที่กำหนดกฎระเบียบซึ่งเป็นอุปสรรคอย่างมากและมีต้นทุนราคาสินค้าที่สูง

พูดง่ายๆ คือ ไม่เอื้ออำนวยต่อการฟื้นฟูภาคการผลิต แต่อีกด้านหนึ่งนั้น สินค้าอาหารทะเลประเภทเดียวกันที่มาจากต่างประเทศ ได้เข้ามาทำลายตลาดในประเทศจนชาวประมงไม่สามารถที่จะแข่งขันด้านต้นทุนได้จึงต้องปิดกิจการ

สถานการณ์แบบนี้จะเกิดกับรัฐที่ไม่มีกลยุทธ์ด้านภูมิศาสตร์การเมืองหรือรัฐที่ไม่สามารถกำหนดรูปแบบเศรษฐกิจการเมืองที่ชัดเจน แต่สำหรับรัฐที่มีความชัดเจนในฉันทามติด้านเศรษฐกิจการเมืองของชาติสามารถนำมาเป็นข้ออ้างในการฟื้นตัวเศรษฐกิจในประเทศได้ แม้ว่าจะมีการกำหนดความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ก็ตาม

ถาม: หมายถึงรัฐกำหนดความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ระหว่างประเทศร่วมกันใช่หรือไม่ จึงเกิดกรณีแบบนี้

ตอบ: ใช่ ในกรณีที่จีนพบร่องรอยของไวรัสโคโรน่าบนบรรจุภัณฑ์อาหารทะเลจากรัสเซีย และเริ่มจำกัดการนำเข้า ชาวประมงรัสเซียเตือนว่า อาจสูญเสียเงินหลายสิบล้านดอลลาร์ในเวลาเพียงเดือนเดียว (ประมาณ 50 ล้านดอลลาร์) กลายเป็นเรื่องที่น่ากังวลสำหรับสุขภาพของชาวจีน ซึ่งก็กำลังดำเนินการตามเป้าหมายทางการค้า

แม้ว่าตามรายงาน ปลาที่บริษัทรัสเซียส่งออกไปยังจีนได้รับการทดสอบล่วงหน้าบนเรือแล้วว่า ไม่พบไวรัสโคโรน่าใดๆ แต่หลังจากสินค้ามาถึงโกดังในจีนพนักงานเคลื่อนย้ายในพื้นที่ 2 รายได้ติดเชื้อไวรัสโคโรน่า ซึ่งจีนอ้างว่า มีร่องรอยของไวรัสโคโรน่า โดยให้ข้อมูลว่า พนักงานเคลื่อนย้ายสินค้าติดเชื้อไวรัสและเรียกร้องความเสียหายจากฝั่งรัสเซีย นี่คือสาระสำคัญ

แต่ที่สำคัญที่สุดคือ จีนอาจจะมีความกังวลต่อสุขภาพของพนักงานเคลื่อนย้ายสินค้าเกี่ยวข้องกับการประกันความปลอดภัย ตอนนี้จีนระมัดระวังเรื่องนี้มากแต่ก็คงซื้อปลาต่อไปอย่างไม่ต้องสงสัย เพราะจีนไม่มีทางเลือกอื่น

มองตามธุรกิจ นี่คือสิ่งที่เกิดขึ้น ราคาสินค้าจากรัสเซียในจีนลดลง 20% แล้ว แม้ว่าในเวลานี้ก่อนฤดูการประมง ปลาส่งออกของรัสเซียมักจะมีราคาแพงขึ้น เมื่อมีการจำกัดผู้นำเข้าไปยังตลาดจีน การบริโภคปลาโดยทั่วไปก็ลดลงอย่างมาก ร้านอาหารไม่เปิดเนื่องจากการหลั่งไหลของประชากรไปยังร้านอาหารลดลง โรงแรม ธุรกิจการท่องเที่ยว และอื่นๆ ก็ด้วย 

เห็นได้ชัดว่าสิ่งนี้เกี่ยวข้องกับความต้องการที่ลดลงโดยทั่วไป

ที่น่าสนใจ นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่จีนจำกัดการนำเข้ากุ้งจากอเมริกาใต้และปลาแซลมอนจากนอร์เวย์เนื่องจากการระบาด เพราะหลังจากนั้นปักกิ่งและออสโลก็ถกเถียงกันว่า ปลาแซลมอนสามารถนำเชื้อไวรัสโคโรน่ามาสู่ผู้คนอีกซีกโลกได้หรือไม่ ซึ่งหน่วยงานกำกับดูแลของรัสเซียก็เตรียมการยื่นเอกสารประชุมกับทางการจีนในหัวข้อนี้

และจากผลการวิจัย ทางแผนกแนะนำให้บริษัทต่างๆ ฆ่าเชื้อหีบห่อหรือบรรจุภัณฑ์ปลา แต่ไม่ได้ช่วยจัดระเบียบการคุ้มครองอาหารทะเลของรัสเซียในจีนได้ แม้ว่าการจำหน่ายสินค้าในจีนราคาค่อนข้างต่ำก็ตาม

ถาม: ไวรัสถูกตรวจพบที่บรรจุภัณฑ์ของปลาแช่แข็งหรือว่ามาจากรถตัก

ตอบ: ปัญหานี้ได้รับการหารือในการประชุมกับจีนว่าพบร่องรอยของเชื้อโรคไวรัสโคโรน่า บนบรรจุภัณฑ์ผลิตภัณฑ์ปลาจากรัสเซีย ฝ่ายจีนชี้แจงว่าตรวจไม่พบไวรัสโคโรน่าบนเรือ แต่ติดเชื้อโดยรถตัก 2 คันที่โกดังที่ส่งปลา ดังนั้นทางการจีนจึงมองเห็นปัญหาในฝั่งรัสเซียและขอให้ระงับการนำเข้าในช่วงเดือนที่ผ่านมา

บริษัทรัสเซีย 4 แห่งถูกปิดกั้นไม่ให้เข้าสู่ตลาดจีน ขณะเดียวกัน ยังไม่มีความชัดเจนว่าไวรัสโคโรน่าไปติดอยู่ตรงบรรจุภัณฑ์ทั่วไปได้อย่างไร

อย่างไรก็ตาม ผู้ส่งออกปลาแช่แข็งจากรัสเซียไม่สามารถเข้าถึงท่าเรือของจีนเพื่อส่งสินค้าไปยังเรือตามขั้นตอนที่กำหนดไว้ ดังนั้นข้อจำกัดในการนำเข้าดังกล่าวจึงเป็นความเสียหายที่จับต้องได้สำหรับรัสเซียมากกว่าพันล้านดอลลาร์

ถาม: สถานการณ์แบบนี้เรียกว่า?

ตอบ: การกระทำของจีนเรียกว่า “สงครามการค้าที่ไม่ได้ประกาศ” เนื่องจากข้อจำกัดของไวรัสโคโรน่าทำให้ความต้องการปลาลดลง แม้ว่าไม่พบการติดเชื้อบนบรรจุภัณฑ์จึงทำให้ราคาของผลิตภัณฑ์รัสเซียลดลงจีนประสบความสำเร็จที่ทำให้ปลาแช่แข็งราคาลดลงเฉลี่ยต่อตัน 1150 ดอลลาร์ซึ่งต่ำกว่าราคาของปีที่แล้ว 20% สร้างความเสียหายต่ออุตสาหกรรมการประมงมีมูลค่าถึง 20 ล้านเหรียญ ผู้ค้ากำลังพยายามลดราคาลงอีกโดยปริมาณ 90,000 ตันยังคงอยู่ในคลังสินค้าซึ่งเรียกว่า “น่าสงสัย”

ถึงในเวลานั้นการสูญเสียของอุตสาหกรรมการประมงอาจสูงถึง 100 ล้านดอลลาร์ แม้ว่าทางการเสนอให้จัดการตรวจทางห้องปฏิบัติการโดยอาศัยหน่วยงานกำกับดูแลเพื่อระบุ (ยืนยันการไม่มี) ไวรัสโคโรน่าบนบรรจุภัณฑ์ และใช้รายงานการทดสอบเป็นข้อโต้แย้งในการโต้ตอบกับจีนต่อไป

แต่ในขณะเดียวกัน ก็ยังไม่มีการศึกษาใดในโลกที่ยืนยันได้ว่า ไวรัสโคโรน่าแพร่กระจายผ่านบรรจุภัณฑ์และทางอาหารได้โดยตรง สิ่งนี้ได้ระบุไว้แล้วโดยองค์การอนามัยโลก จีนจึงยังคงดำเนินนโยบายที่ไม่เป็นมิตรต่อรัสเซีย โดยอ้างว่าพบเชื้อโรคไวรัสโคโรน่าในผลิตภัณฑ์ปลาของรัสเซียและปฏิเสธที่จะซื้อปลา

ถาม: ถึงตอนนี้ ถือว่าจีนประกาศสงครามการค้ากับรัสเซียหรือไม่

ตอบ: จีนกำลังทำสงครามกับรัสเซียโดยไม่ได้ประกาศ ตอนนี้ประเทศซึ่งอ้างว่าเป็นพันธมิตรของรัสเซีย การจัดหาปลารัสเซียที่ได้มาอย่างจำกัดและต้องการการรับประกันว่าเชื้อไวรัสโคโรน่าไม่อยู่ในนั้น ไม่ใช่ครั้งแรกที่จีนถูกกล่าวหาว่าตรวจพบไวรัสโคโรน่าในผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรที่ส่งออกจากรัสเซียในช่วงสามสัปดาห์ที่ผ่านมา และจีนมีการแจ้งเตือนอย่างเป็นทางการหลายฉบับ โดยระบุว่า พบร่องรอยของไวรัสบนบรรจุภัณฑ์ผลิตภัณฑ์ปลา

ถาม: สถานการณ์แบบนี้ ทางการไทยต้องทำอย่างไร

ตอบ: คิดว่าการเพิ่มปริมาณการค้ากับจีนนั้นค่อนข้างจะอันตราย เพราะกลยุทธ์ด้านภูมิศาสตร์การเมืองของจีนนั้น มุ่งลดราคาสินค้าและสร้างความเสียหายทางภาคการผลิต ดูอย่างรัสเซีย แม้ว่าจะเป็นพันธมิตรกับจีนอย่างใกล้ชิด แต่จีนก็แยกออกเรื่องการเมืองและเศรษฐกิจ ออกจากกัน โดยปีนี้การบริโภคแก๊สและถ่านหินจากรัสเซียก็จะลดลงด้วย และที่น่าสนใจคือ การลดราคาสินค้านั้นทำได้ง่าย ด้วยเหตุผลว่า มีการติดเชื้อไวรัสโคโรน่าในสถานที่ขนถ่ายสินค้าในประเทศจีนแท้ๆ

แนวโน้มสินค้าที่เราส่งออกไปน่าจะโดนวิธีการแบบนี้คือ สงครามการค้าที่ไม่ได้ประกาศให้รู้โดยทั่วกัน ในขณะที่ภาคการประมงนั้นก็ไม่น่าจะสามารถแก้ปัญหาได้ หากการจัดการในทีมบริหารชุดปัจจุบันเพราะสมาคมประมงไม่ได้เป็นหุ้นส่วนในแผนฟื้นฟูภาคการผลิต และประสบการณ์จากกรณีศึกษาของหลายประเทศก็ไม่ปรากฏว่า หากขาดเจ้าภาพที่เป็นชาวประมงในการกำหนดกลไกการทำงานอย่างเท่าเทียมเพื่อการตัดสินใจในอุตสาหกรรมประมง จะมีตัวอย่างที่ประสบความสำเร็จให้เราเห็น

ในไม่ช้า เราคงได้เห็นกระบวนการกัดกร่อนอุตสาหกรรมประมงที่รุนแรงมากยิ่งขึ้น

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย