แม้ปัจจุบันโลกเราจะมีวัคซีนโควิด-19 หลากหลายยี่ห้อและหลากหลายเทคโนโลยี แต่กระนั้นการฉีดวัคซีนเพื่อป้องกันการแพร่ระบาดของโรคที่อยู่กับมนุษยชาติมาร่วม 2 ปีเศษนี้ กลับยังไม่ครอบคลุมทั่วโลก ทั้งจากปัญหาการกระจายวัคซีนที่ไม่เท่าเทียม และการต่อต้านการฉีดวัคซีน ซึ่งไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใด ย่อมทำให้โอกาสที่โลกจะกลับมาเหมือนเดิมอีกครั้งเป็นไปได้ยากมากขึ้น โดยเฉพาะการเดินทางไปมาระหว่างประเทศที่จะยังคงมีอุปสรรคขวางกั้นและเงื่อนไขต่างๆ อยู่ โดยเฉพาะเมื่อมีมากถึง 122 ประเทศจาก 195 ทั่วโลก ที่คาดว่าจะพลาดเป้าการฉีดวัคซีนโควิด-19 ให้ครอบคลุมประชากร 70%
ในเดือนตุลาคม 2021 กลุ่มการจัดสรรวัคซีนอิสระของ WHO (Independent Allowcation of Vaccince Group: IAVG) ได้สรุปกลยุทธ์ในการบรรลุการฉีดวัคซีนโควิด-19 ทั่วโลกภายในกลางปี 2565 โดยกลุ่มนี้ได้เรียกร้องให้มีการเปิดตัววัคซีนที่มีการประสานงานในระดับสากลเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ดังต่อไปนี้
บรรลุการฉีดวัคซีนครบโดสให้ครอบคลุมประชากร 10% ในทุกประเทศ ภายในสิ้นเดือนกันยายน 2021
บรรลุการฉีดวัคซีนครบโดสให้ครอบคลุมประชากร 40% ในทุกประเทศภายในสิ้นเดือนธันวาคม 2021 และ 70% ทุกประเทศภายในกลางปี 2022
เมื่อถึงเวลาที่กลยุทธ์ดังกล่าวเผยแพร่สู่สาธารณะ กลับปรากฏว่า 56 ประเทศได้พลาดเป้าหมาย 10% ไปแล้ว ขณะที่ 70 ประเทศได้ทะลุเป้าหมาย 40% ไปเมื่อสิ้นเดือนกันยายน ขณะที่ในปลายเดือนธันวาคม IAVG ได้ออกโรงเตือนอีกครั้ง โดยกล่าวว่า 98 ประเทศ กำลังจะพลาดเป้าหมาย 40% โดยอ้างว่า “ข้อจำกัดในการจัดหาวัคซีนสำหรับ COVAX ยังคงมีอยู่จนถึงไตรมาสสุดท้ายของปี 2021” จากเหตุผลหลักคือความขาดแคลนวัคซีน
นอกเหนือจากข้อจำกัดด้านอุปทานซึ่งคาดว่าจะค่อยๆ ผ่อนคลายในปี 2565 ทาง IAVG ระบุความท้าทายเพิ่มเติมในการบรรลุเป้าหมายความครอบคลุม 70% ภายในกลางปี 2565 ว่า “ปริมาณวัคซีนที่เพิ่มขึ้นจะสร้างความท้าทายในความสามารถในการบริหารจัดการวัคซีนในสภาพแวดล้อมที่ขาดแคลนทรัพยากร ไม่ว่าจะเป็นความสามารถในการรับ จัดเก็บ แจกจ่าย และบันทึกการใช้วัคซีน รวมถึงการสูญเสียวัคซีนในระหว่างการฉีด ขณะที่ข้อมูลผิดๆ เกี่ยวกับวัคซีนโควิด-19 ที่เผยแพร่สู่สาธารณชน ทำให้เกิดความลังเลใจในการเข้ารับวัคซีนนั้น จะเป็นอุปสรรคอีกประการหนึ่งในการบรรลุเป้าหมายการสร้างภูมิคุ้มกันหมู่ให้เกิดขึ้นทั่วโลก”
จากการประมาณการล่าสุดโดย Our World in Data ชี้ว่าพื้นที่ส่วนใหญ่ของโลกมีแนวโน้มที่จะฉีดวัคซีนได้ไม่ถึงเป้าหมายการฉีดวัคซีนของ WHO เมื่อพิจารณาจากความครอบคลุมในการฉีดวัคซีนในปัจจุบันและอัตราของการฉีดวัคซีนใหม่ในช่วง 14 วันที่ผ่านมา
นักวิจัยพบว่าขณะนี้ 122 ประเทศกำลังอยู่ในเส้นทางที่จะพลาดเป้าหมายการฉีดวัคซีน 70% ภายในสิ้นเดือนมิถุนายน 2022 นี้ อาทิ รัสเซียและประเทศส่วนใหญ่ในยุโรปกลางและตะวันออก เช่น โปแลนด์ ฮังการี เช็ก โรมาเนีย เซอร์เบีย มอนเตเนโกร บัลแกเรีย โครเอเชีย สโลวัก และโคโซโว เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีอีกหลายประเทศในทวีปเอเชีย คาซัคสถาน อุซเบกิสถาน มองโกเลีย ตุกรี อิรัก ซีเรีย จอร์แดน โอมาน เยเมน อัฟกานิสถาน ปากีสถาน ศรีลังกา บังคลาเทศ ปาปัวนิวกินี ติมอร์-เลสเต รวมถึงแทบทุกประเทศในทวีปแอฟริกา ยกเว้นรวันดา เช่นเดียวกับบางประเทศในทวีปอเมริกาใต้และประเทศหมู่เกาะในแถบนั้น อาทิ ปารากวัย โดมิกัน จาไมก้า ปานามา ฮอนดูรัส กัวเตมาลา ซูรินาเม กายอานา บาร์เบโดส และเกรเนดา เป็นต้น
ขณะที่ 34 ประเทศอยู่ในเส้นทางที่จะบรรลุเป้าหมาย รวมถึงประเทศไทย และประเทศร่วมอาเซียนอย่างฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย ลาว และเมียนมา ตลอดจนประเทศอื่นๆ อย่างซาอุดีอาระเบีย อินเดีย อิหร่าน เนปาล ฟิจิ เม็กซิโก โคลอมเบีย คอสตาริกา เวเนซุเอลา เปรู โบลิเวีย นิคารากัว ลิทัวเนีย ลัตเวีย และเบลารุส เป็นต้น ในขณะเดียวกัน ประเทศที่มีรายได้สูงส่วนใหญ่ได้ก้าวผ่านเกณฑ์ 70% ไปแล้ว เช่น ทุกประเทศในยุโรปตะวันตก แคนาดา ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ สิงคโปร์ จีน ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ไต้หวัน สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ รวมถึงบางประเทศที่กำลังพัฒนาอย่างมาเลเซีย เวียดนาม กัมพูชา อาร์เจนตินา บราซิล ชิลี อุรกวัย เอกวาดอร์ และคิวบา
จากการสำรวจนี้ แสดงให้เห็นให้เห็นถึงความไม่เท่าเทียมในการแจกจ่ายวัคซีนทั่วโลก ประเทศที่ยากจนกลายเป็นดินแดนที่ขาดแคลนวัคซีนอย่างหนัก แต่กระนั้นก็ยังมีบางประเทศที่มีรายได้สูงและเป็นเจ้าของวัคซีนเองอย่างสหรัฐอเมริกา กลับกลายเป็นเป็น 1 ใน 122 ประเทศที่พลาดหมายเป้าดังกล่าว
ทั้งนี้ การฉีดวัคซีนให้ครอบคลุม 70% ของประชากรโลกทั้งหมด ต้องการวัคซีนโควิด-19 อย่างน้อยกว่า 11,000 ล้านโดส แต่จากการสำรวจล่าสุดพบว่า ภายในสิ้นเดือนกันยายน 2021 มีการฉีดวัคซีนไปแล้วเกือบ 6,300 ล้านโดส ทั่วโลก และมีการทำสัญญาสำหรับส่วนที่เหลือซึ่งเป็นส่วนใหญ่กว่า 4,700 ล้านโดส จากกำลังการผลิตทั่วโลกที่มีอยู่เกือบ 1,500 ล้านโดสต่อเดือน
จากมุมมองของอุปทานพบว่าวัคซีนโควิด-19 จะมีปริมาณที่เพียงพอเพื่อให้บรรลุเป้าหมายการฉีดวัคซีนทั่วโลกหากมีการกระจายอย่างเท่าเทียมกัน ณ จุดนี้ จึงเป็นสิ่งสำคัญในการจัดลำดับอุปทานทั่วโลก โดยต้องเร่งจัดส่งไปยังประเทศที่ด้อยโอกาสและขาดแคลนวัคซีน กล่าวคือต้องให้ความสำคัญกับโครงการ COVAX และ African Vaccine Acquisition Trust (AVAT) เป็นหลัก
สำหรับเงินทุนทั้งหมดที่จำเป็นในการฉีดวัคซีนโควิด-19 ให้ครอบคลุม 70% ของประชากร พบว่า ในประเทศที่มีรายได้ต่ำและมีรายได้ปานกลางทั่วโลก คาดว่าจะอยู่ราว 55,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ โดยอิงจากต้นทุนของโปรแกรมการจัดหาและการจัดส่งที่มีค่าใช้จ่าย 10 ดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อโดส
โดยปริมาณวัคซีนส่วนใหญ่ที่ประเทศเหล่านี้ต้องการ ได้รับการค้ำประกันโดยการจัดหาเงินทุนซึ่งลงทุนไปแล้วผ่าน COVAX, AVAT และสัญญาทวิภาคี โดยภารกิจที่เร่งด่วนเป็นพิเศษ คือ การระดมทุนเพิ่มเติมและการจัดหาเงินทุนเพื่อจัดหาวัคซีนที่เหลือให้บรรลุเป้าหมาย ซึ่งคาดว่าจะต้องใช้เงินอีกอย่างน้อย 8,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ
ที่มา :
- Which countries are on track to reach global COVID-19 vaccination targets?
- 122 Countries on Track to Miss Covid-19 Vaccine Goal
- Strategy to Achieve Global Covid-19 Vaccination by mid-2022
