ย้อนศึกษางาน ความคิด ที่เกิดจากการรวบรวมประสบการณ์ของนักลงทุนอเมริกัน ระดับโลก อย่าง เรย์ ดาลิโอ (Ray Dalio) ที่ศึกษาบทเรียนความรุ่งเรื่องและเสื่อมถอยโลกช่วงเวลาต่างๆ ในงาน ระเบียบโลกใหม่ (The Great reset) ที่มองถึงการเปลี่ยนผ่านของประเทศมหาอำนาจของโลก ย้อนวงจรความเจิดจรัสรุ่งโรจน์จนถึงการตกต่ำ ที่ผ่านจากยุค ดัชท์ อังกฤษ ถึงอเมริกา ที่ต่างมีแบบแผนวงจรคล้ายกัน ก่อรูปจากปัจจัยต่างๆ ที่เกื้อหนุนสู่วงจงสร้างความรุ่งเรืองจาก 8 ปัจจัยสำคัญ
เริ่มจาก หนึ่ง การสร้างการศึกษาหรือองค์ความรู้ สอง การพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรม สาม การสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันทางเศรษฐกิจสังคม สี่ การจัดการผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ ห้า การขยายผลสู่การค้าโลกและการปกป้องผลประโยชน์ หก การจัดการเรื่องกำลังทหาร เจ็ด การเป็นศูนย์กลางทางการเงิน-เข้าสู่การเป็นศูนย์กลางทางการเงิน แปด การมีเงินทุนสำรองของประเทศที่แข็งแกร่ง ปัจจัยหลักๆ เหล่านี้เป็นข้อสรุปในวงจรความเคลื่อนไหวที่เคยเกิดขึ้นนี้ เป็นปัจจัยเกื้อหนุนสู่ความเฉิดฉายรุ่งเรืองและตกต่ำที่เคลื่อนผ่านกาลเวลาของโลก!
วงจรความเคลื่อนไหวนี้ ปัจจุบันโลกกำลังจับตาดูประเทศจีนในซีกโลกตะวันออก ที่กำลังเคลื่อนผ่านปรับตัวในทุกปัจจัยที่เข้าสู่วงจรที่เรียกว่าเป็น ขาขึ้นของความรุ่งเรือง ในระเบียบโลกใหม่ วันนี้!
แน่นอนว่าสถานการณ์โดยรวมของโลกวันนี้ กำลังเผชิญกับภัยพิบัติขนาดใหญ่จากการระบาดของไวรัส โควิด 19 ที่กวาดล้างทำลายทุกถิ่นย่าน-ในทุกมิติ! ไม่เว้นแม้คลื่นความเปลี่ยนแปลงเติบโตเฉิดฉายที่กำลังเคลื่อนสู่โลกตะวันออก แถมด้วยพิษภัยจากการพยายามแทรกแซงความมั่นคงระหว่างประเทศ ที่สหรัฐก่อขึ้นจนมีผลลุกลามเป็นสงครามระหว่างรัสเซียกับยูเครน ซึ่งรัสเซียพยายามปกป้องการรุกคืบแทรกแซงจากกลุ่มโลกตะวันตกที่มีสหรัฐอเมริกาเป็นตัวนำ โดยใช้กลุ่มประเทศนาโต้ผ่านผู้นำยูเครนเป็นเครื่องมือ! ฯลฯ สภาพโดยรวมเหล่านี้ส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อเศรษฐกิจ สังคมการเมือง และคุณภาพชีวิตของประชาคมโลกและสังคมไทยอย่างปฏิเสธไม่ได้!
หันมาพิจารณาพื้นฐานหลักที่ เรย์ กล่าวคือ เรื่องการศึกษา ที่เป็นฐานสำคัญของการปรับตัวเปลี่ยนแปลงของสังคมเศรษฐกิจประเทศ ซึ่งเป็นที่ชัดเจนว่า โลกวันนี้เป็นโลกที่กำลังปรับสร้างการจัดการความรู้ยุคใหม่-มุ่งพัฒนาคุณภาพชีวิต-ความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจ-สังคม-การเมือง ในทิศทางใหม่ ที่มีข้อสรุปสำคัญร่วมถึงการปรับสร้างความรู้ ทักษะ และสมรรถนะโดยรวมที่ว่า เป็นยุคที่ต้องรื้อสร้างละทิ้งความรู้เก่า-หันมาแสวงหาการเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ เพื่อปรับตัวจากวันนี้สู่อนาคต หรือที่เรียกกันว่า unlearn – relearn ซึ่งเป็นสภาวะการจัดการความรู้ที่เกี่ยวข้องกับระบบการศึกษาโดยตรง!
การจัดการศึกษาของสังคมไทยในทุกระบบ – ทุกระดับ โดยเฉพาะกลุ่มอาชีวศึกษาและอุดมศึกษา ที่เป็นกำลังสำคัญในการสร้างบ้านเมืองยุคใหม่นั้น เราจะพบว่าฐานการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เศรษฐกิจ และโลกแวดล้อมของการศึกษารวมถึงการดำเนินชีวิตในปัจจุบัน ได้รับผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญจากความก้าวหน้าเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี วิทยาศาสตร์ และนวัตกรรมหลากมิติ ฯ ที่เรียกร้องให้ผู้คนต้องปรับตัวเปลี่ยนแปลงสู่ฐานเศรษฐกิจใหม่ การบริหารจัดการใหม่ การดำเนินชีวิตใหม่ ทั้งในบริบทของบุคคล หน่วยงาน องค์กร สถาบันการศึกษา สังคม และกระบวนการการเรียนรู้ รวมทั้งการมีกรอบทิศทางที่แม่นตรง-รวดเร็ว ในการสร้างสรรถนะความก้าวหน้าใหม่ เพื่อไม่ให้ถูกเบียดขับทำลายล้างจากความเปลี่ยนแปลงของยุคสมัย!
ข้อพิจารณาถึงความรู้ ทักษะ สมรรถนะ ที่เกิดจากการเปลี่ยนปรับพลิกผันจากโลกใบเดิมสู่เทคโนโลยีดิจิทัล ในวันนี้ จะพบว่า การเข้าสู่โลกดิจิทัลนั้นส่งผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างเศรษฐกิจและสังคมอย่างสำคัญต่อทุกภาคส่วน ไม่ว่าภาคอุตสาหกรรม การเงิน การธนาคาร การศึกษา ฯลฯ ไปจนถึงการใช้ชีวิตประจำวันของผู้คน
การเข้ามาของเทคโนโลยีทั้งกระบวนระบบไม่ว่า ระบบอัตโนมัติ ระบบข้อมูลบิ๊กดาต้า การสื่อสารใหม่ ระบบการผลิตและบริการแบบอัจฉริยะ การเชื่อมต่อสื่อสารใหม่ IoT AI หุ่นยนต์ คลาวด์คอมพิวเตอร์และสื่อสาร รวมทั้งการจัดการข้อมูลเพื่อออกแบบ-ขับเคลื่อน-ควบคุม ในระบบการผลิตและบริการ ที่อยู่บนแพลตฟอร์มดิจิทัลที่รวมเรียกว่า เศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยฐานข้อมูลและความรู้ใหม่ในระบบอัจฉริยะนั้น ส่งผลกระทบให้ระบบการศึกษา-การพัฒนาคน-และการจัดการแรงงาน รวมถึงการปรับองค์กรการผลิต-การบริการ ทั้งภาคอุตสาหกรรม การเงินและอื่นๆ รวมทั้งการเป็นผู้ประกอบการยุคใหม่ เปลี่ยนรูปฉมและสมรรถนะไปอย่างสิ้นเชิง ฯ ภาพสะท้อนนี้มุ่งให้มองเห็นถึงภาพรวมของการทำงานด้านการศึกษาและการทรัพยากรมนุษย์ ฯ ที่เป็นองค์ประกอบสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ-สังคมโดยรวมของประเทศ สู่ความก้าวหน้าใหม่ที่เท่าทันโลกที่เปลี่ยนแปลงปรับตัวอย่างรวดเร็วและต่อเนื่อง ซึ่งจำเป็นยิ่งที่ต้องปรับสร้างฐานความรู้-สมรรถนะใหม่ที่ไม่อาจใช้วิธีคิด-วิธีการ-ความรู้-ทักษะในระบบเดิมมาทดแทนได้
นอกจากประเด็นการปรับตัวของการศึกษา-การสร้างความรู้และสมรรถนะใหม่ ให้สอดประสานกับโลกดิจิทัลแล้ว องค์ประกอบแวดล้อมใหม่ที่สำคัญอื่นๆ ก็เป็นประเด็นที่ต้องนำมาพิจารณาปฏิบัติการปรับสร้างควบคู่กันไปด้วย โดยเฉพาะเรื่องสังคมวันนี้ที่มีรูปแบบวิถีชีวิตเปลี่ยนแปลงไปเป็นสังคมแบบหลายช่วงวัย (multi-stage Life) และสังคมผู้สูงอายุ ซึ่งความก้าวหน้าด้านสุขภาพและการแพทย์ทำให้สุขภาพของผู้คนอายุยืนยาวขึ้น มีศักยภาพที่จะทำงานในสังคมได้ตลอดเวลา มีข้อมูลทางสถิติชี้บอกว่ากว่าร้อยละ 40 ของผู้สูงอายุในวันนี้ยังทำงานอยู่ นั่นหมายถึงการจัดการศึกษาจะต้องคำนึงถึงเรื่องการเรียนรู้ตลอดชีวิต การเพิ่มเติมทักษะ การปรับเปลี่ยนทักษะ และการสร้างทักษะใหม่อย่างต่อเนื่อง ควบคู่ไปกับการจัดการศึกษาในระบบด้วย
ส่วนประเด็นการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ ที่เป็นฉันทามติร่วมกันของประชาคมโลก เป็นอีกเรื่องที่ต้องคำนึงถึงโครงสร้างเศรษฐกิจที่กำลังเปลี่ยนไป โดยเฉพาะการเข้าสู่เศรษฐกิจกลุ่ม BCG (Bio-circular-Green Economy) ที่จะต้องพิจารณาการจัดการการศึกษาที่ไม่เพียงมุ่งลดความเหลื่อมล้ำด้านโอกาสเท่านั้น แต่ต้องตอบโจทย์การปรับเข้าสู่โครงสร้างเศรษฐกิจใหม่แบบ BCG ซึ่งการใช้แพลตฟอร์มดิจิทัลช่วยจัดการโลกแวดล้อมทางการศึกษายุคใหม่เป็นความจำเป็นที่ปฏิเสธไม่ได้ เพราะนอกจากจะช่วยสร้างเศรษฐกิจใหม่แล้วยังช่วยให้คนที่มีทักษะในกลุ่มโลกเก่าได้ปรับตัวสู่โอกาสใหม่ด้วย
ตัวอย่างการปรับสู่เศรษฐกิจใหม่ในกลุ่ม BCG จากการดัดแปลงเพื่อลดโลกร้อนและสร้างโอกาสใหม่ให้ผู้คนในอุตสาหกรรมอู่รถยนต์กลุ่มอุตสาหกรรม EV conversion ที่นำรถยนต์เครื่องยนต์เก่ามาดัดแปลงเป็นรถยนต์ไฟฟ้า ช่วยให้ผู้คนนับแสนในอุตสาหกรรมอู่รถยนต์เดิมเข้าสู่โอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ เป็นต้น ฯลฯ ตัวอย่างนี้ช่วยให้การจัดการศึกษา-การยกระดับปรับตัวทางการศึกษามีทิศทางที่ถูกต้องสอดคล้องกับโลกที่เปลี่ยนไป ช่วยจัดปรับฐานการศึกษาให้อยู่บนความต้องการจริงและการใช้ประโยชน์ได้จริงสัมผัสจับต้องได้ ไม่สูญเปล่า! ซึ่งจะลดทั้งความสูญเปล่าทางการศึกษาและขับเคลื่อนความก้าวหน้าอย่างมีทิศทางให้ประเทศไปพร้อมๆ กัน!
บทสรุปของการปรับสร้างการศึกษาที่เป็นฐานสำคัญในวงจรการสร้างความรุ่งเรืองใหม่วันนี้ คือการปรับสร้างยกระดับทักษะสู่-สมรรถนะใหม่ทั้งระบบ ทั้งแบบเต็มหลักสูตรการเรียนการสอนและแบบระยะสั้น-เร่งด่วน รวมถึงการสร้างการศึกษาตลอดชีวิตในระบบการศึกษา ที่เป็นภารกิจสำคัญ-จำเป็นของระบบการศึกษายุคใหม่ ซึ่งสถาบันการศึกษาทุกระดับ-องค์กรหน่วยงานเกี่ยวกับการพัฒนาบุคลากรกลุ่มต่างๆ ต้องปรับใหม่ทั้งเรื่องวิธีคิด ระบบระเบียบ องค์ความรู้ที่เป็นฐานความรู้-ฐานสมรรถนะ-ทักษะจนถึงการจัดการความรู้ และมุ่งปรับสร้างความรู้ให้เชื่อมโยงกับระบบการผลิต-ระบบเศรษฐกิจที่เป็นจริงในสังคมโลกดิจิทัล ที่มีรายละเอียดหลากมิติ ฯลฯ ความเคลื่อนไหวดังกล่าวนี้คือภารกิจสำคัญร่วมกันที่จะรื้อสร้าง-บริหารจัดการความรู้ให้เท่าทันโลกอย่างจริงจัง นับแต่วันนี้เป็นต้นไป!!!
เรื่อง : Apichartology
การศึกษาไทย ควรพัฒนาไปในทิศทางไหน หาคำตอบกันต่อ
ปรับสร้างองค์กร/สถาบันการศึกษาให้ทันโลก…สร้างพันธมิตรเพื่อก้าวสู่โลกใหม่ โอกาสใหม่ๆ
