เศรษฐกิจหมุนเวียน คือ โมเดลเศรษฐกิจที่ออกแบบให้นําทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจํากัดมาใช้ให้น้อยที่สุด สร้างคุณค่าและหมุนเวียนการใช้ทรัพยากร ที่มีอยู่ในระบบเศรษฐกิจให้มากที่สุดและปล่อยของเสียออกจากระบบให้น้อยที่สุด โดยหน่วยงานหลักของโลกได้ให้ความสําคัญและประเมินมูลค่าที่ได้จากเศรษฐกิจหมุนเวียน เช่น
World Business Council for Sustainable Development (4.5 ล้านล้าน USDภายใน 10 ปี)
UNIDO (1 ล้านล้าน USD ภายในปี 2025)
Ellen MacArthur Foundation(630 พันล้าน USD ต่อปี สําหรับ EU จนถึงปี 2050 และ 70 ล้านล้าน CNY หรือ 16% ของ GDP ภายในปี 2040 สําหรับประเทศจีน)
ส่วนประเทศไทยได้กําหนดให้โมเดลเศรษฐกิจ BCG เป็นวาระแห่งชาติและจัดทําแผนปฏิบัติการด้านการขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศด้วยโมเดลเศรษฐกิจ BCG พ.ศ. 2564-2570 โดยเน้นยกระดับการพัฒนา 4 อุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ ได้แก่ เกษตรและอาหาร สุขภาพและการแพทย์ พลังงานวัสดุและเคมีชีวภาพ และการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจสร้างสรรค์
เศรษฐกิจหมุนเวียน ยังเป็นรากฐานที่สําคัญ สําหรับแนวทางการดําเนินงานและโปรแกรมปักหมุดเพื่อการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจหมุนเวียนของไทย ที่กําหนดไว้ 5 ด้าน ได้แก่
การสร้างต้นแบบในห่วงโซ่คุณค่าที่มีผลกระทบสูง (CE Champion)
การพัฒนาแพลตฟอร์มเพื่อให้ผู้เกี่ยวข้องได้ใช้ประโยขน์ (CE Platform)
การพัฒนาและส่งเสริมเทคโนโลยีและนวัตกรรม (CE RDI)
การสร้างกําลังคน ความตระหนักและตลาดด้านการผลิตและบริโภคที่ยั่งยืน (CE Citizen)
การพัฒนาปัจจัยเอื้อ (CE Enabling factors)
ในช่วงที่ผ่านมา หน่วยงานภาครัฐหลายแห่ง ได้ดําเนินงานพัฒนาปัจจัยเอื้อที่สําคัญต่อการเปลี่ยนผ่านประเทศไทยไปสู่ เศรษฐกิจหมุนเวียน ตัวอย่างเช่น
กระทรวงอุตสาหกรรม (อก.) โดยสํานักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ได้จัดทํามาตรฐานการตรวจสอบและรับรองแห่งชาติ มตช.2-2562 แนวทางการใช้หลักเศรษฐกิจหมุนเวียน และ มตช.2 เล่ม 2-2564 ระบบการจัดการเศรษฐกิจหมุนเวียนสําหรับองค์กร และ กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ได้พัฒนาเครืองมือช่วยประเมินประสิทธิภาพการดําเนินงานขององค์กรตามหลักการเศรษฐกิจหมุนเวียน (CEPAS) เป็นต้น
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) โดยสํานักนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้จัดทําแผนขับเคลื่อนการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน พ.ศ. 2560-2580 และกรมควบคุมมลพิษ ได้จัดทําโรดแมปการจัดการขยะพลาสติก พ.ศ. 2561-2573, แผ่นปฏิบัติการด้านการจัดการขยะพลาสติก ระยะที่ 1 (พ.ศ. 2563-2565), และ (ร่าง) แผนปฏิบัติการด้านการส่งเสริมการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าและบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2565-2570 เป็นต้น
ㆍกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยสำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ได้จัดทำสมุดปกขาวการพัฒนาระบบเพื่อการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจหมุนเวียน การศึกษาข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและกฎหมายในการจัดการขยะและขยะบรรจุภัณฑ์มุ่งสู่เศรษฐกิจหมุนเวียน การศึกษาออกแบบกลไกศูนย์ประสานสนับสนุนการขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียน (CE Hub) และ การพัฒนาเวทีแลกเปลี่ยนและระดมความเห็นให้เกิดข้อเสนอเชิงนโยบายนวัตกรรมเศรษฐกิจหมุนเวียน (CE Innovation Policy Forum) เป็นต้น
สำหรับการส่งเสริมงานวิจัยและพัฒนาปัจจัยเอื้อที่สำคัญต่อการเปลี่ยนผ่านไปสู่เศรษฐกิจหมุนเวียน เพื่อเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ได้ดำเนินการโดย แผนงานกลุ่มเศรษฐกิจหมุนเวียน (แผนงานย่อยที่ 4: การพัฒนาปัจจัยเอื้อ เช่น ข้อมูลฐานตัวชี้วัด นโยบาย มาตรฐาน และระบบทดสอบรับรอง ฯลฯ) ภายใต้หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (บพข.) สังกัดกระทรวง อว. ซึ่งในปีงบประมาณ 2563-2565 ได้มีการสนับสนุนงานวิจัย โดยมีหน่วยงานผู้ใช้ประโยชน์ร่วมลงทุนด้วย (ทั้ง in cash/ in kind) จำนวน 15 โครงการ โดยมีตัวอย่างตามอินโฟกราฟิกด้านล่างนี้
จากข้อมูลข้างต้น จะเห็นได้ว่าการพัฒนาปัจจัยเอื้อ (เป็น 1 ใน 5 ของโปรแกรมปักหมุด CE) เป็นเรื่องที่สำคัญต่อทุกภาคส่วน ในการนำพาและเปลี่ยนผ่านประเทศไทยไปสู่เศรษฐกิจหมุนเวียน เพื่อให้เป็นฐานที่สำคัญต่อ “การขับเคลื่อนโมเดลเศรษฐกิจ BCG” และ”การพลิกโฉมประเทศไทยสู่ สังคมก้าวหน้า เศรษฐกิจสร้างมูลค่าอย่างยั่งยืน” ตามเป้าหมายได้ พร้อม ๆ กับการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ
(บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของ รายงานการรวบรวมและประมวลข้อมูลเศรษฐกิจหมุนเวียนที่ได้จากการประชุมหารือภายใต้โครงการบูรณาการและขับเคลื่อนภาคส่วนของไทยสู่ระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนหรือโครงการ Circular Economy Innovation Policy Forum ภายใต้ข้อตกลงบันทึกความร่วมมือ (ระยะเวลา 5 ปี มีนาคม พ.ศ. 2564 ถึง มีนาคม พ.ศ. 2567) “โครงการพัฒนาแนวทางการขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียน” ระหว่างสำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) กับ สมาคมส่งเสริมการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน (ประเทศไทย) กิจกรรม โครงการฯ เริ่มดำเนิน ตั้งแต่เดือนมิถุนายน ถึงเดือนธันวาคม พ.ศ. 2564 มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อมุ่งเน้นการพัฒนา Circular Economy Innovation Forum ให้เป็นเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และระดมความคิดเห็นให้เกิดการตั้งประเด็น (Agenda) เพื่อระดมความคิดในการเสนอแนะเชิงนโยบายในการบูรณาการและขับเคลื่อนภาคส่วนของไทยสู่ระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน และพัฒนาข้อเสนอแนะเชิงนโยบายเพื่อขับเคลื่อน เศรษฐกิจหมุนเวียน ในไทย)
ที่มา : นำมาจาก Circular Economy Policy Forum Report 2022 ในบทที่ 2 “ปัจจัยเอื้อสําหรับเศรษฐกิจหมุนเวียนเพื่อเพิ่มความสามารถในการแข่งขัน” โดย รศ.ดร.ธํารงรัตน์ มุ่งเจริญ ที่ปรึกษา Thai SCP Network และ ประธานคณะอนุกรรมการแผนงานกลุ่มเศรษฐกิจหมุนเวียน บพข.
ตัวอย่างงานวิจัยที่ได้รับการสนับสนุนจาก บพข. จนเป็นต้นแบบของการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันได้
บพข. หนุนพัฒนาฉลากสิ่งแวดล้อม Circular Mark มาตรฐานรับรองผลิตภัณฑ์หมุนเวียน แห่งแรกของโลก
ฝันให้ไกล แล้วไปให้ถึง ‘กิน-อยู่-ดี แพลตฟอร์ม’ ต้นแบบแบรนด์ธุรกิจนวัตกรรมไทย คิดค้นโดยคนไทย 100%
