เจาะลึก 5 จุดเด่น THEOS-2 ดาวเทียมสำรวจโลก ฝีมือคนไทยเพื่อสังคมไทย

มาถึงวันนี้ เชื่อว่าหลายคนน่าจะเคยได้ยินชื่อของ THEOS-2 ดาวเทียมสำรวจโลก ฝีมือคนไทยจาก สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA ซึ่งมีไม่น้อยที่ยังสงสัยว่า THEOS-2 มีจุดเด่นหรือคุณสมบัติอย่างไร วันนี้เราจึงมาย้ำให้เห็นถึง 5 จุดเด่นของ THEOS-2 ที่ครบทุกมิติ ตั้งแต่…

รู้กันก่อน ดาวเทียมสำรวจโลก ทำหน้าที่อะไรบ้าง?

เพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ตรงกัน GISTDA ได้อธิบายนิยามของ ดาวเทียมสำรวจโลก ไว้ว่าเป็นดาวเทียมถ่ายภาพคล้ายๆ กับการถ่ายภาพทางอากาศ แต่เป็นการถ่ายภาพจากอวกาศด้วยดาวเทียม โดยดาวเทียมสำรวจโลกได้รับการออกแบบมาเพื่อการสำรวจที่แตกต่างกันไปหลากหลายประเภท ขึ้นอยู่กับลักษณะการใช้งาน เช่น

• สำรวจสภาพอากาศ อาทิ เมฆ พายุ อันนี้เหมาะสำหรับงานด้านอุตุฯ

• สำรวจลักษณะภูมิประเทศและทรัพยากรธรรมชาติ เช่น ชุมชน เมือง การใช้ที่ดิน การเกษตร พื้นที่ป่า แหล่งน้ำ น้ำมันรั่วในทะเล ไฟป่า ฝุ่นควัน ภัยพิบัติ เป็นต้น อันนี้เหมาะกับงานเชิงพื้นที่

โดย ดาวเทียม THEOS-2 จัดเป็นดาวเทียมสำรวจโลกที่มีรูปแบบในการสำรวจลักษณะภูมิประเทศและทรัพยากรธรรมชาติ และการทำงานของดาวเทียม THEOS-2 จะใช้หลักการสำรวจข้อมูลจากระยะไกล หรือ Remote Sensing ซึ่งใช้คลื่นแสงที่เป็นพลังงานแม่เหล็กไฟฟ้า ทำหน้าที่เสมือนสื่อกลางส่งผ่านระหว่างวัตถุเป้าหมาย และอุปกรณ์บันทึกข้อมูล อุปกรณ์ถ่ายภาพที่ติดตั้งอยู่บนดาวเทียม ซึ่งมักจะได้รับการออกแบบให้มีความสามารถถ่ายภาพ และมีความหลากหลายในรายละเอียดของภาพได้อย่างเหมาะสม เพื่อประโยชน์ในการจำแนกประเภทของวัตถุที่สำคัญๆ

อวกาศและโลก คือห้องทำงานของ THEOS-2

แน่นอนว่า ห้องทำงานของ ดาวเทียมสำรวจโลก THEOS-2 คือ “อวกาศ” และ “โลก” โดยในส่วนของอวกาศ ภายใต้สภาวะที่มีความแปรปรวนตลอดเวลา THEOS-2 ที่โคจรสูงจากพื้นที่โลกประมาณ 621 กิโลเมตร จะเฝ้ามองพวกเราทุกวันอย่างไม่รู้จักคำว่าเหน็ดเหนื่อย เก็บทุกรายละเอียดของทุกพื้นที่ตามภารกิจของ THEOS-2 ภาพที่ได้จะส่งต่อสู่การพัฒนาเป็นฐานข้อมูลเชิงพื้นที่พร้อมใช้ให้กับทุกหน่วยงานของไทยทั้งระดับนโยบายและปฏิบัติ เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการรังสรรค์นวัตกรรมเพื่อพัฒนา แก้ไขปัญหา ยกระดับคุณภาพชีวิต และช่วยลดความเหลื่อมล้ำในสังคมไทย

มาในส่วนบนภาคพื้นโลก: จะแบ่งเป็น 2 ส่วน

ส่วนที่ 1 ทุกตารางนิ้วบนพื้นโลก เป็นห้องทำงานของ THEOS-2 ดวงตาที่มองลงมาจากอวกาศ ทำให้ THEOS-2 มองเห็นปัญหาเชิงพื้นที่ของแต่ละแห่งได้หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นผลกระทบจากภัยพิบัติ การใช้ประโยชน์จากที่ดินที่ผิดกฏหมาย ความขัดแย้งที่เกิดจากเขตที่ดินทำกิน เหตุการณ์อัพเดทการบุกรุกป่าไม้แบบรายวัน ต้นเหตุของปัญหามลพิษในแหล่งน้ำฯ ซึ่งส่วนใหญ่ล้วนส่งผลกระทบต่อการดำรงอยู่ของมนุษย์และสิ่งมีชีวิตอื่นๆ จึงจำเป็นต้องได้รับการพัฒนาหรือแก้ไขด้วยความเข้าใจบนพื้นฐานความเป็นจริงของเหตุการณ์ด้วยข้อมูลจากดาวเทียม THEOS-2

ส่วนที่ 2 จุดบัญชาการที่จะทำให้ทุกพื้นที่ของประเทศไทยได้รับการดูแลเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน เราเรียกจุดบัญชาการนี้ว่า “สถานีควบคุมดาวเทียมหรือสถานีภาคพื้นดิน” ถือเป็นศูนย์กลางในการปฏิบัติการของ THEOS-2 ตั้งอยู่ที่อุทยานรังสรรค์นวัตกรรมอวกาศ อ.ศรีราชา จ.ชลบุรี ที่นั้นมีระบบที่เป็นส่วนประกอบสำคัญหลายอย่าง อาทิ ระบบวางแผนถ่ายภาพ ระบบวิเคราะห์วงโคจร ระบบควบคุมดาวเทียม ระบบรับสัญญาณและผลิตข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม นอกจากนี้ ยังมีภารกิจดูแลสุขภาพของ THEOS-2 ทั้งในส่วนของระบบควบคุมอุณหภูมิและพลังงาน ระบบไฟฟ้า ระบบการจัดการข้อมูล ระบบการควบคุมวงโคจร ระบบกลศาสตร์ รวมทั้ง วิเคราะห์หาทางแก้ไขหากเกิดเหตุผิดปกติขึ้นกับดาวเทียม ซึ่งหน้าที่ทั้งหมดจะอยู่ภายใต้การควบคุมดูแลของทีมวิศวกรดาวเทียมของไทยเราเอง

ทั้งนี้ ระหว่างการเตรียมการก่อนส่งดาวเทียม และระหว่างการส่งดาวเทียม เมื่อดาวเทียม THEOS-2 เข้าสู่วงโคจรระยะแรก จุดบัญชาการนี้ จะคราคร่ำไปด้วยทีมวิศวกรดาวเทียมทั้งไทยและต่างประเทศ (ซึ่งท่านจะได้เห็นภาพสดๆ นี้ในวันถ่ายทอดการนำส่งดาวเทียมด้วย) เพื่อควบคุมดาวเทียมให้ไปอยู่ในตำแหน่งวงโคจรที่ถูกต้อง ทดสอบการทำงานระบบอุปกรณ์ต่างๆ บนดาวเทียม การติดต่อสื่อสารภาคพื้นกับดาวเทียม ทดสอบถ่ายภาพ และสอบเทียบภาพถ่ายให้มีคุณภาพตามมาตรฐานตามที่ออกแบบไว้ ซึ่งจะใช้เวลาประมาณ 1-2 เดือน จากนั้น ดาวเทียม THEOS-2 ก็พร้อมจะให้บริการต่อไป

เปิด 5 จุดเด่น ของ ดาวเทียมสำรวจโลก ไทยทำ THEOS-2 กับประสิทธิภาพที่ไม่แพ้ใคร

ดังที่ได้เกริ่นไว้ข้างต้นว่า ดาวเทียม THEOS-2 มีจุดเด่นที่ชัดเจนที่ครอบคลุมทั้งแง่มุการต่อยอดนวัตกรรมไม่และการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยด้วย

• รายละเอียดภาพที่คมชัด

ดาวเทียม THEOS-2 จัดได้ว่าเป็นดาวเทียมสำรวจทรัพยากรประเภทรายละเอียดสูงมาก (Very High Resolution) ด้วยรายละเอียดภาพ 50 เซนติเมตร หมายถึง 1 จุดภาพหรือพิกเซล เทียบเท่ากับระยะบนพื้นโลกจริง 50×50 เซนติเมตร ในทางกลับกันวัตถุที่มีขนาดใหญ่กว่า 50×50 เซนติเมตร ก็จะสามารถเห็นได้ในภาพถ่ายจากดาวเทียม THEOS-2 เช่น กลุ่มคน รถยนต์ สะพาน เรือขนาดใหญ่ ตรอกซอกซอย หรือแม้กระทั่งทางเดินเท้ากลางป่าใหญ่ เป็นต้น

คุณภาพของภาพถ่ายจากดาวเทียม THEOS-2 นับได้ว่ามีความชัดเจนและมีศักยภาพเทียบเท่ากับกลุ่มดาวเทียมรายละเอียดสูงมากที่อยู่ในระดับแนวหน้าของโลก เช่น WorldView GeoEye และ Pléiades เป็นต้น ซึ่งหลายคนอาจจะคุ้นเคยข้อมูลภาพถ่ายของดาวเทียมกลุ่มนี้ดีอยู่แล้วผ่านแอพลิเคชั่นแผนที่ออนไลน์ที่ให้บริการภาพถ่ายจากดาวเทียมรายละเอียดสูงผ่านมือถือของทุกคนนั่นเอง ไม่แน่ว่าอีกไม่นานเราอาจจะได้เห็นข้อมูลจากดาวเทียม THEOS-2 บนแอพลิเคชั่นเหล่านี้ได้สักวัน

• ภาพอัปเดตสถานการณ์ได้ตามต้องการ

ดาวเทียม THEOS-2 ดาวเทียมสำรวจทรัพยากรสัญชาติไทย ควบคุมดูแลโดยเหล่าวิศวกรดาวเทียมจาก GISTDA ที่ผ่านโปรแกรมการพัฒนาบุคลากรภายใต้โครงการธีออส 2 มีการวางแผนถ่ายภาพอย่างเป็นระบบตามภารกิจโดยเจ้าหน้าที่ GISTDA ที่มีความชำนาญการ ทั้งหมดปฎิบัติงานอยู่ที่สถานีรับสัญญาณภาคพื้นดินและสถานีควบคุมดาวเทียมตั้งอยู่ภายในพื้นที่ของอุทยานรังสรรค์นวัตกรรมอวกาศ อ.ศรีราชา จ.ชลบุรี

ในสถานการณ์ฉุกเฉินไม่ว่าจะเกิดขึ้นบนพื้นที่ใดก็ตามในประเทศไทยหรือแม้กระทั้งในพื้นที่ของประเทศอื่น GISTDA จะสามารถโปรแกรมดาวเทียม THEOS-2 ให้ถ่ายภาพพื้นที่เกิดเหตุการณ์ดังกล่าวได้ทันที และที่แตกต่างจากเมื่อก่อนคือเราจะสามารถติดตามเหตุการณ์ดังกล่าวด้วยข้อมูลจากดาวเทียม THEOS-2 ได้อย่างต่อเนื่องหรือถ่ายซ้ำทุกๆวัน เพื่อนำข้อมูลมาวิเคราะห์และส่งต่อให้กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่จนกว่าสถานการณ์จะคลี่คลาย เช่น การติดตามสถานการณ์ไฟป่า การติดตามเหตุการณ์น้ำท่วมในเขตเมือง การประเมินความเสียหายจากดินถล่ม เป็นต้น

• ฐานข้อมูลสนับสนุนการรังสรรค์นวัตกรรม

ศักยภาพของดาวเทียม THEOS-2 ที่สามารถถ่ายภาพแบบรายละเอียดสูงมากได้ทุกพื้นที่ในประเทศไทย จะทำให้ประเทศของเรามีแหล่งข้อมูลเชิงพื้นที่เกี่ยวกับโครงสร้างพื้นฐานที่ละเอียดและทันสมัยมากขึ้นกว่าแต่ก่อน โดยภาพถ่ายจากดาวเทียมจะให้รายละเอียดที่ครบถ้วนและมีความถูกต้องเชิงตำแหน่ง ซึ่งนี่คือข้อมูลพื้นฐานสำคัญที่จะเป็นประโยชน์ต่อนักวิจัยและนักพัฒนาที่ต้องใช้ข้อมูลเหล่านี้ในการรังสรรค์เทคโนโลยีและนวัตกรรมที่สามารถตอบสนองความต้องการของสังคมและอุตสาหกรรมในยุคปัจจุบัน รวมถึงการเพิ่มความมั่นคงในชีวิตของประชากรไทย เช่น ระบบขนส่งอัจฉริยะ ที่ต้องอาศัยข้อมูลประเภทถนนที่อัพเดทและมีความถูกต้องเชิงตำแหน่งสูง เป็นต้น

หนึ่งในการพัฒนาที่มีความจำเป็นต้องใช้ข้อมูลโครงสร้างพื้นฐานของเมืองที่มีความทันสมัยนั่นก็คือ การพัฒนาสู่ความเป็นเมืองอัจฉริยะ เป็นแนวคิดที่มีเป้าหมายในการใช้เทคโนโลยี ข้อมูลและนวัตกรรมต่างๆเพื่อการจัดการเมืองให้มีความมั่นคงและมีความสามารถในการตอบสนองต่อความต้องการของประชากร เช่น ระบบขนส่งสาธารณะแบบอัจฉริยะที่สามารถติดตามรถแบบเรียลไทม์และแม่นยำ ระบบวางแผนเส้นทางโดยใช้ข้อมูลการจราจรและสภาพถนนในเวลาจริงเพื่อแนะนำเส้นทาง ระบบจัดการสาธารณูปโภคแบบอัตโนมัติ เป็นต้น ข้อมูลโครงสร้างพื้นฐานที่ทันสมัยจึงเป็นสิ่งสำคัญในการสร้างเมืองอัจฉริยะ

• โอกาสด้านธุรกิจของประเทศ

คาดการณ์ว่าตลอดปี ค.ศ. 2023 มูลล่าของตลาดซื้อขายภาพถ่ายจากดาวเทียมทั่วโลกอยู่ที่ 4.41 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และในอีก 5 ปีข้างหน้ามูลล่าของตลาดจะโตขึ้นไปถึง 7.72 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งภูมิภาคที่มีการเติบโตเร็วที่สุดคือ ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิค เนื่องจากที่ผ่านมาภาพถ่ายจากดาวเทียมยังคงได้รับความนิยมเนื่องจากคุณสมบัติคลอบคลุมพื้นที่ได้กว้างกว่า

ดังนั้นเมื่อเทียบราคาต่อตารางเมตรแล้วยังคงมีราคาที่คุ้มค่ากว่าภาพถ่ายจากกระบวนการอื่นๆ ประกอบกับความต้องการติดตามการเปลี่ยนแปลงบนพื้นผิวโลกในสถานการณ์ต่างๆ มีจำนวนเพิ่มขึ้นมากในปัจจุบันและภาพถ่ายดาวเทียมรายละเอียดสูงยังคงเป็นที่ต้องการอย่างไม่มีที่สิ้นสุดเนื่องด้วยความต้องการข้อมูลที่ทันสมัยการที่สังคมเราค่อยๆ เปลี่ยนเป็น Smart city จะช่วยขับเคลื่อนตลาดของการซื้อขายข้อมูลจากดาวเทียม

เนื่องจากการพัฒนาเมืองอัจฉริยะจำเป็นต้องใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่มาช่วยสนับสนุนจำนวนมหาศาล เช่น Internet of Things (IoT) รวมถึงข้อมูลภาพถ่ายจากดาวเทียมที่จะมีส่วนช่วยในการเก็บรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อเป้าหมายสุดท้ายคือการยกระดับคุณภาพชีวิตของมนุษย์และลดการส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งการที่ประเทศไทยมี THEOS-2 ทั้งจะช่วยส่งเสริมให้ประเทศไทยกลายเป็นผู้เล่นตัวสำคัญในตลาดซื้อขายภาพถ่ายจากดาวเทียมในระดับภูมิภาค และช่วยผลักดันให้เกิดธุรกิจใหม่ๆ ขึ้นในประเทศไทยด้วยเช่นกัน 

• ส่งเสริมต่อยอดการพัฒนานวัตกรรม

คำว่า “อวกาศเป็นเรื่องที่ไม่ไกลตัว” ดูเหมือนว่าจะเป็นเรื่องจริงที่มีความชัดเจนมากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการที่ประเทศไทยมีดาวเทียมสำรวจทรัพยากรแบบรายละเอียดสูงมาก จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการประยุกต์ใช้ข้อมูลจากดาวเทียมในประเทศไทย ทั้งในด้านการประเมินความเสี่ยงและความเสียหายจากภัยพิบัติทางธรรมชาติ การลดความเหลื่อมล้ำทางสังคม ลดรายจ่ายเพิ่มรายได้แก่ภาคเกษตร เช่น ข้อมูลอาคารบ้านเรือนในเขตพื้นที่ลุ่มที่อัพเดทด้วยภาพจาก THEOS-2 ทำให้ผลการประเมินความเสียหายจากอุทกภัยมีความแม่นยำมากยิ่งขึ้นในยามวิกฤติ หรือการพัฒนาระบบตรวจสอบสุขภาพพืชผลทางการเกษตรแบบรายแปลงกับการวิเคราะห์ที่ละเอียดขึ้นด้วยข้อมูลจากดาวเทียม THEOS-2 เป็นต้น

อีกทั้ง ยังเป็นโอกาสสำหรับภาคเอกชนโดยเฉพาะสตาร์อัพรุ่นใหม่ที่มีพลังแห่งความคิดสร้างสรรค์สูงได้เข้าถึงและใช้ประโยชน์จากข้อมูลจากดาวเทียม THEOS-2 เนื่องจากในอดีตการเข้าถึงข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมรายละเอียดสูงของดาวเทียมจากต่างประเทศ ต้องใช้งบประมาณที่ค่อนข้างสูงมาก ดังนั้น ด้วยแรงขับเคลื่อนจากเยาวชนคนรุ่นใหม่ จะให้เกิดกิจการอวกาศหรือนวัตกรรใหม่ที่จะช่วยนำพาประเทศไทยสู่อนาคตที่ดีขึ้น และส่งผลประโยชน์ต่อประชาชนคนไทยทั้งทางตรงและทางอ้อมในที่สุด

ที่มา : บทความเรื่อง “5 จุดเด่น THEOS2 ดาวเทียมไทยเพื่อสังคมไทย จาก Facebook : GISTDA สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน)

อัปเดตนวัตกรรมดาวเทียมและอุตสาหกรรมอวกาศ

อัปเดตข่าวดี ดาวเทียมฝีมือคนไทยดวงแรก ‘ดาวเทียม THEOS-2’ พร้อมขึ้นวงโคจรแล้ว ก.ย.นี้

เมื่อ ‘เศรษฐกิจอวกาศ’ เร่งสปีดติดลมบนแล้วในจีน ไทยต้องไม่พลาดตกขบวนความร่วมมือ ไทย-จีน เดินหน้าอุตฯดาวเทียมและอวกาศร่วมกัน

ถึงเวลาประเทศไทยได้เฉิดฉายในฐานะผู้ผลิตและส่งออก ดาวเทียมสำรวจโลก ฝีมือบุคลากรและผู้ประกอบการในประเทศ