เมื่อภาพลักษณ์แบรนด์ประเทศเสื่อมทราม กรณีศึกษา ‘Scambodia’ และผลกระทบต่อการพัฒนาชาติและประชากรกัมพูชา

ภาพลักษณ์แบรนด์ประเทศ (Country Brand Image) เป็นมากกว่าแค่โลโก้หรือสโลแกน เพราะคือผลรวมของการรับรู้ ความรู้สึก และความเชื่อที่คนทั่วโลกมีต่อประเทศใดประเทศหนึ่ง ซึ่งภาพลักษณ์นี้มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาและความสำเร็จของประเทศในหลายมิติ ไม่ว่าจะเป็น ‘การลงทุนและการค้า’ ภาพลักษณ์ที่ดีดึงดูดการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) และส่งเสริมการส่งออก, ‘การท่องเที่ยว’ ชื่อเสียงที่ดีสร้างความมั่นใจและความอยากมาเยือนแก่นักท่องเที่ยว และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ภาพลักษณ์ที่น่าเชื่อถือทำให้ประเทศมีอำนาจต่อรองและได้รับความร่วมมือบนเวทีโลก รวมถึง ‘ความภาคภูมิใจในชาติ’ ภาพลักษณ์เชิงบวกช่วยสร้างขวัญและกำลังใจให้กับพลเมือง ดังนั้น เมื่อภาพลักษณ์ของประเทศใดประเทศหนึ่งถูกบิดเบือนไปในทางลบอย่างรุนแรง ผลกระทบที่ตามมาจึงสามารถบั่นทอนศักยภาพในการพัฒนาได้อย่างแทบจะถาวร

‘กัมพูชา’ จากประเทศที่ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ สู่ราชอาณาจักรลวงโลก

กัมพูชาซึ่งเคยพยายามสร้างภาพลักษณ์แห่งการต้อนรับและมรดกทางวัฒนธรรมอันยิ่งใหญ่ (นครวัด) กลับต้องเผชิญกับวิกฤตภาพลักษณ์ครั้งใหญ่ จนได้รับสมญานามอันน่ารังเกียจว่า ‘Scambodia’ หรือศูนย์กลางของการหลอกลวงทางออนไลน์และแก๊งคอลเซ็นเตอร์ (Scam Operations) รอยมลทินที่เปรียบเสมือนตราบาปนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญหรือถูกใส่ร้ายป้ายสีแต่อย่างใด เพราะมันเกิดจากรัฐที่หาประโยชน์จากความชั่วร้ายเลวทราม แบบหน้าด้านๆ และต่อเนื่องยาวนาน

ทั้งที่ประชาคมโลกต่างรู้ดีว่าระบอบฮุนเซนที่เต็มไปด้วยความหน้าไหว้หลังหลอกคือผู้กุมบังเหียนประเทศนี้อย่างเบ็ดเสร็จมาเกินครึ่งศตวรรษ การเติบโตของธุรกิจสแกมมูลค่ามหาศาลไม่อาจเกิดขึ้นได้เลย หากไม่มีการเอื้อประโยชน์แบบออกหน้าออกตาจากรัฐ ไม่ว่าจะเป็นระดับผู้นำประเทศ ที่ปรึกษาประเทศ ตำรวจ ทหาร นักการเมือง รวมถึงหน่วยงานที่ควรมีหน้าที่ปราบปรามโดยตรง

รัฐกัมพูชาตักตวงผลประโยชน์อย่างตะกละตะกลาม ปล่อยให้การค้ามนุษย์เป็นเรื่องสามัญ พลเมืองจากหลากหลายประเทศถูกขู่เข็ญและบีบบังคับให้มาทำงานสกปรกหลอกตบทรัพย์เพื่อนมนุษย์ด้วยกัน ในขณะที่รัฐกัมพูชากลับทำเป็นทองไม่รู้ร้อนต่อการมีอยู่ของแก๊งสแกมเมอร์ ผลประโยชน์มหาศาลที่หลั่งไหลเข้าระบอบฮุนเซนคือแรงผลักที่ทำให้รัฐบาลฮุน มาเน็ต ไม่เคยจริงใจในการกวาดล้างอาชญากรรมเหล่านี้แม้แต่น้อย เพราะรัฐคือผู้ชักใยอยู่เบื้องหลัง

ผลกระทบของภาพลักษณ์ประเทศที่เราเรียกขานกันติดปากว่า ‘เขมร’ นั้น ลุกลามและบานปลายในวงกว้าง ทั้งการติดหล่มทางเศรษฐกิจ แน่นอนว่าการลงทุนลดลง แม้จีนยังคงเป็นผู้นำกระแสเงินลงทุนในช่วงต้นปี โดยครองสัดส่วน 56% ของ FDI ทั้งหมด หรือประมาณ 2,500 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในไตรมาสแรกของปี 2025 โดยมุ่งเน้นไปที่ภาคการผลิต โครงสร้างพื้นฐาน และพลังงานหมุนเวียน แต่นักลงทุนต่างชาติเริ่มระมัดระวังและถอนตัวออกไป ขณะที่ความตึงเครียดและสงครามบริเวณชายแดนไทย รวมถึงระดับหนี้เสีย (NPL) ที่เพิ่มขึ้นในภาคธนาคาร ยิ่งซ้ำเติมความเสี่ยงเชิงโครงสร้างให้เพิ่มสูงขึ้น เนื่องจากความเสี่ยงด้านกฎหมาย ความไม่มั่นคง และภาพลักษณ์ของประเทศที่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรม

มิหน้ำซ้ำการท่องเที่ยวยังเสียหายหนัก นักท่องเที่ยวหวาดกลัวและหลีกเลี่ยงการเดินทาง เนื่องจากรายงานข่าวเกี่ยวกับการถูกหลอกลวง การค้ามนุษย์ และการถูกบังคับใช้แรงงานในพื้นที่ปฏิบัติการโสมม อุตสาหกรรมท่องเที่ยวของกัมพูชากำลังเผชิญภาวะถดถอยอย่างชัดเจนในปี 2025 หลังจากเริ่มต้นปีด้วยสัญญาณฟื้นตัวที่น่าจะเป็นความหวังใหม่ของเศรษฐกิจประเทศ แต่ตัวเลขกลับพลิกดิ่งอย่างรวดเร็วตั้งแต่กลางปีเป็นต้นมา โดยจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติในช่วง 8 เดือนแรกลดลง 5.6% เหลือเพียง 4.05 ล้านคน และลดลงถึง 8.8% หรือเหลือ 4.37 ล้านคนในช่วงเก้าเดือนแรกเมื่อเทียบกับปี 2024 การชะลอตัวนี้รุนแรงขึ้นแบบเดือนต่อเดือนตั้งแต่เดือนพฤษภาคม โดยเฉพาะเดือนสิงหาคมที่ทรุดฮวบถึง 38% เหลือนักท่องเที่ยวเพียง 338,351 คน สาเหตุสำคัญมาจากจำนวนนักท่องเที่ยวจากไทยที่หายไปเกือบหมด ลดลงถึง -92% ขณะที่นักท่องเที่ยวจากเกาหลีใต้และอินโดนีเซียก็ถอยห่างอย่างมีนัยสำคัญ ทำให้เสาหลักของรายได้ท่องเที่ยวสั่นคลอนหนักกว่าเดิม

ขณะที่แหล่งท่องเที่ยวมรดกโลกอย่างนครวัดซึ่งเคยเป็นตัวทำรายได้หลัก ก็ไม่สามารถต้านกระแสได้เช่นกัน โดยในเดือนพฤศจิกายนจำนวนนักท่องเที่ยวหดตัว 18.9% เหลือ 101,677 คน ส่งผลให้รายได้จากการจำหน่ายบัตรเข้าชมลดลง 17% เหลือเพียง 4.9 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่าความผันผวนไม่ได้จำกัดเฉพาะตลาดต้นทาง แต่กระทบจนถึงหัวใจของอุตสาหกรรมทั้งหมด

ที่น่าสนใจคือสถานการณ์ช่วงต้นปี 2025 ที่ดูเหมือนจะเปิดฉากได้ดี เพราะเดือนมกราคมมีนักท่องเที่ยวเข้าประเทศเพิ่มขึ้นถึง 13% เป็น 611,894 คน และรายได้จากการท่องเที่ยวในไตรมาสแรกแตะกว่า 23 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ขณะที่นักท่องเที่ยวจีน ซึ่งถือเป็นกำลังซื้อสำคัญ เพิ่มขึ้นถึง 45.7% ในช่วงแปดเดือนแรกเป็น 784,965 คน ประเทศไทยยังคงเป็นตลาดนักท่องเที่ยวอันดับหนึ่ง แม้จะลดลง 28% เหลือ 962,462 คน ตามมาด้วยเวียดนามและจีน แต่เมื่อนำข้อมูลตลอด 11เดือนแรกมาพิจารณา พบว่ากระแสการท่องเที่ยวโดยรวมยังหดตัวอยู่ดี โดยจำนวนนักท่องเที่ยวและยอดขายบัตรเข้าชมลดลง 3.4% จากปี 2024 ที่เคยทำได้ถึง 6 ล้านคน

ปัจจัยลบสำคัญที่ฉุดการท่องเที่ยวของกัมพูชาให้ดิ่งลงเหวคือปัญหาความตึงเครียดชายแดนไทย ซึ่งสร้างผลกระทบโดยตรงต่อจำนวนนักท่องเที่ยวที่เคยขับเคลื่อนตลาดหลักอย่างแข็งแกร่ง ขณะเดียวกัน ภาวะเศรษฐกิจที่ชะลอตัวในภูมิภาค การแข่งขันจากประเทศเพื่อนบ้าน และปัญหาเส้นทางบินที่ยังไม่เพียงพอ ล้วนซ้ำเติมให้การฟื้นตัวของอุตสาหกรรมนี้ยิ่งยากขึ้น กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ถึงขั้นชี้ชัดว่าการชะลอตัวของภาคท่องเที่ยว รวมกับปัญหาชายแดนและรายได้จากแรงงานต่างประเทศที่ลดลง เป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้ประมาณการเติบโตเศรษฐกิจของกัมพูชาปี 2025 ถูกปรับลงเหลือเพียง 4.8%

แม้ช่วงไตรมาสแรกของปี นครวัดจะยังสามารถสร้างรายได้ 26.3 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ จากนักท่องเที่ยวกว่า 570,000 คน ตัวเลขงดงามเหล่านั้นกลับถูกกลบด้วยความเป็นจริงที่ว่า เมื่อความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์และแรงกดดันทางเศรษฐกิจรุมเร้าแม้แต่แหล่งท่องเที่ยวที่ทรงอิทธิพลที่สุดก็ยากจะต้านทานได้ ส่งผลให้ทั้งอุตสาหกรรมท่องเที่ยวกัมพูชาต้องเผชิญแรงสั่นสะเทือนครั้งใหญ่ตลอดทั้งปี 2025

นอกจากนี้ ‘การกีดกันทางการเงิน’ ที่ต่างประเทศเริ่มนำมาใช้กับกัมพูชา ไม่ได้เป็นเพียงคำขู่เชิงนโยบาย แต่กำลังค่อยๆ กลายเป็นกำแพงมองไม่เห็น ที่ทำให้ระบบเศรษฐกิจของประเทศติดหล่มลึกยิ่งขึ้น และส่งผลกระทบในทุกระดับตั้งแต่รัฐบาล ธุรกิจ ไปจนถึงประชาชนทั่วไป ซึ่งความเข้มงวดเหล่านี้เกิดจากความกังวลว่ากัมพูชากลายเป็นแหล่งหมุนเงินของเครือข่ายอาชญากรรม โดยเฉพาะ Scam Syndicates หรือเครือข่ายอาชญากรรมข้ามชาติที่ดำเนินธุรกิจหลอกลวงออนไลน์แบบครบวงจร มีโครงสร้างซับซ้อน ทำงานเหมือนบริษัทใหญ่ แต่เบื้องหลังคืออาชญากรรมเต็มรูปแบบ ตั้งแต่คอลเซนเตอร์หลอกลงทุน โรแมนซ์สแกม หลอกกู้เงิน ฟอกเงิน ไปจนถึงการค้ามนุษย์ และกิจกรรมผิดกฎหมายข้ามพรมแดนที่โยงใยกับกลุ่มผู้มีอิทธิพลและเจ้าหน้าที่รัฐบางส่วน ซึ่งทั้งหมดนี้คาดว่าสร้างรายได้สูงถึงครึ่งหนึ่งของ GDP ของกัมพูชาเลยทีเดียว

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น ต่อไปนี้คือผลกระทบในระดับต่างๆ เมื่อระบบธนาคารและสถาบันการเงินนานาชาติตั้งกำแพงกับกัมพูชา

1. ความเข้มงวดในการทำธุรกรรมระหว่างประเทศเพิ่มสูงแบบก้าวกระโดด ธนาคารทั่วโลก โดยเฉพาะในสหรัฐฯ ยุโรป และสิงคโปร์ เริ่มตรวจสอบธุรกรรมจากกัมพูชาเป็นพิเศษ ไม่ว่าจะเป็นการโอนเงินเข้า–ออก การเปิดบัญชีต่างประเทศของบริษัทกัมพูชา หรือการทำ Letter of Credit (LC) เพื่อใช้ในการนำเข้าสินค้า ผลลัพธ์คือการโอนเงินข้ามประเทศในหลายกรณีอาจล่าช้าเป็นหลายสัปดาห์หลายธุรกรรมโดนปฏิเสธโดยอัตโนมัติ ต้องส่งเอกสารจำนวนมากขึ้นเพื่อพิสูจน์ว่าธุรกรรมนั้นไม่เกี่ยวข้องกับเงินผิดกฎหมาย ซึ่งสถานการณ์นี้ทำให้ธุรกิจนำเข้า–ส่งออกจำนวนมากวุ่นวาย เพราะไม่สามารถเคลียร์เงินได้ทันเวลา ขัดขวางห่วงโซ่อุปทานซึ่งเป็นเส้นเลือดใหญ่ของเศรษฐกิจกัมพูชา

2. ความเสี่ยงถูกจัดอยู่ใน ‘ลิสต์ประเทศต้องเฝ้าระวัง’ เมื่อความเสี่ยงด้านฟอกเงินสูงขึ้น กัมพูชาเสี่ยงถูกจัดเข้ากลุ่มประเทศที่ต้องเฝ้าระวัง (Watchlist) หรือในกรณีเลวร้ายอาจโดนจัดเข้า ‘Grey List’ ของ FATF (Financial Action Task Force) หากถูกจับตาในระดับนี้ ผลที่ตามมาคือธุรกิจจากกัมพูชาจะถูกคิดค่าธรรมเนียมธุรกรรมสูงขึ้น นักลงทุนต่างชาติจำนวนมากจะหลีกเลี่ยงประเทศที่ถูกมองว่ามีความเสี่ยงสูง และกองทุนระหว่างประเทศ เช่น IMF, ADB จะติดเงื่อนไขเพิ่มขึ้นในการปล่อยกู้ เท่ากับว่าภาพลักษณ์ทางการเงินของกัมพูชาจะถูกปักธงแดงบนเวทีโลกมากขึ้นเรื่อยๆ เช่น การที่รัฐบาลทรัมป์ได้ขยายรายชื่อประเทศที่อาจถูกสั่งห้ามหรือจำกัดการเดินทางเข้าสหรัฐฯ โดยมีกัมพูชา อยู่ในกลุ่ม 36 ประเทศ ที่เสี่ยงต่อการถูกระงับการเดินทางทั้งหมดหรือบางส่วน หากไม่สามารถปรับปรุงมาตรฐานด้าน เอกสารยืนยันตัวตนและความร่วมมือด้านข้อมูล ภายใน 60 วันตามที่กำหนด แม้กัมพูชาจะมีอัตราการพำนักเกินกำหนด (overstay) ต่ำ แต่กลับถูกจับตาอย่างหนักด้วยปัจจัยอื่น เช่น ระดับคอร์รัปชันที่สูง และการเป็นศูนย์กลางของอาชญากรรมทางไซเบอร์และแก๊งสแกม ปัจจัยเหล่านี้ทำให้สหรัฐฯ จัดกัมพูชาไว้ในกลุ่ม ‘Yellow Category’ หรือกลุ่มประเทศที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ และอาจถูกบังคับใช้มาตรการแบนเข้าประเทศหากไม่ผ่านเกณฑ์ตรวจสอบของสหรัฐฯ

3. ส่งผลกระทบหนักต่อภาคอสังหาริมทรัพย์และคาสิโน อุตสาหกรรมที่เงินผิดกฎหมายชอบไหลเวียน ภาคอสังหาริมทรัพย์ในพนมเปญ สีหนุวิลล์ และเมืองท่องเที่ยวอื่นๆ เติบโตผิดธรรมชาติในช่วงที่ผ่านมา เพราะถูกใช้เป็นช่องทางฟอกเงินอย่างชัดเจน เมื่อธุรกรรมถูกจับตามอง การเคลื่อนย้ายเงินจำนวนมากในสองอุตสาหกรรมนี้จึงถูกตรวจสอบหนักเป็นพิเศษ ผลลัพธ์ที่เห็นได้ชัดคือราคาที่ดินเริ่มร่วง โครงการอสังหาฯ หลายแห่งหยุดชะงัก เม็ดเงินจีนสีเทาเริ่มถอนตัว คาสิโนบางแห่งเริ่มปิดกิจการเพราะโอนเงินออกไม่ได้ กลายสภาพเป็นคาสิโนร้างที่รัฐบาลฮุนมาเน็ตใช้เป็นฐานบัญชาการทางทหาร ส่งผลกระทบต่อแรงงานนับแสนคน รวมถึงเศรษฐกิจท้องถิ่นโดยตรง

4. ธุรกิจเอสเอ็มอีและประชาชนทั่วไปโดนลูกหลง เมื่อปัญหาจะเริ่มจากอาชญากรรมระดับประเทศ ไม่แปลกที่ผลกระทบจะตกหนักใส่คนตัวเล็ก ไม่ว่าจะเป็นชาวกัมพูชาที่ทำงานต่างประเทศโอนเงินกลับบ้านลำบากขึ้น ผู้ประกอบการรายย่อยที่ต้องชำระค่าสินค้าจากต่างประเทศเจอขั้นตอนยุ่งยากอัตราแลกเปลี่ยนผันผวนเพราะความเชื่อมั่นลดลง กล่าวง่ายๆ คือ แม้คนธรรมดาจะไม่เกี่ยวกับอาชญากรรม แต่กลับกลายเป็นกลุ่มที่ต้องแบกต้นทุนทางการเงินมากที่สุด

5. นักลงทุนต่างชาติเริ่มมองหาทางหนีทีไล่ ความเชื่อมั่นหายไปต่อหน้าต่อตา เมื่อนานาชาติเริ่มปิดประตูทางการเงิน ความเชื่อมั่นของนักลงทุนย่อมสั่นคลอนทันที หลายบริษัทต่างชาติเริ่มชะลอการตัดสินใจลงทุน หรือย้ายฐานไปเวียดนาม ลาว หรือไทย ซึ่งมีเสถียรภาพทางการเงินสูงกว่า ซึ่งในโลกที่ทุนไหลตามความเสี่ยงต่ำ–ผลตอบแทนสูง การที่กัมพูชาเริ่มถูกมองว่ามีความเสี่ยงทางการเงินสูง คือหายนะในระยะยาว เพราะทำให้ประเทศที่ยากจนนี้เสียโอกาสดึงเม็ดเงินใหม่ และยังอาจทำให้ FDI หดตัวต่อเนื่อง

ด้วยเหตุนี้ การกีดกันทางการเงินจึงไม่ได้เป็นเพียงมาตรการทางเทคนิค แต่เป็นสัญญาณเตือนที่รุนแรงว่ากัมพูชากำลังสูญเสียความน่าเชื่อถือระดับโครงสร้าง (Structural Credibility) และเมื่อภาพลักษณ์ประเทศถูกผูกเข้ากับคำว่าสแกมเมอร์, ฟอกเงิน, ค้ามนุษย์, คอร์รัปชัน  ธนาคารโลกและสถาบันการเงินย่อมมองประเทศนั้นเป็นความเสี่ยงอันตรายผลที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่แค่ธุรกรรมล่าช้า แต่คือการที่ระบบเศรษฐกิจทั้งระบบถูกปิดล้อมมากขึ้น และยิ่งทำให้กัมพูชาเดินออกจากวิกฤตได้ยากขึ้นทุกวัน

นี่คือการเสื่อมถอยของรัฐ (State Degradation) อย่างแท้จริง การที่แก๊งอาชญากรรมเหล่านี้สามารถปฏิบัติการได้อย่างเสรี มักบ่งชี้ถึงการทุจริตและการสมรู้ร่วมคิด ในระดับสูงของรัฐบาล ซึ่งเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้การพัฒนาอย่างยั่งยืนเป็นไปไม่ได้เลย การที่รัฐบาลภายใต้ระบอบฮุนเซนถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าตักตวงผลประโยชน์ จากอาชญากรรมเหล่านี้แบบเป็นล่ำเป็นสัน ยิ่งทำให้ภาพลักษณ์ของรัฐบาลกลายเป็นปีศาจที่ขัดขวางความยุติธรรมและธรรมาภิบาลแห่งรัฐอย่างชัดเจน

การละเมิดอนุสัญญาระหว่างประเทศ ตอกย้ำภาพลักษณ์รัฐสามานย์

นอกเหนือจากวิกฤตสแกมเมอร์แล้ว การกระทำของรัฐบาลกัมพูชาในประเด็นอื่น ๆ ยังทำลายความน่าเชื่อถือบนเวทีโลกอย่างต่อเนื่อง เช่น กรณีการละเมิดอนุสัญญาออตตาวา (Ottawa Treaty) ซึ่งเป็นสนธิสัญญาห้ามใช้ สะสม ผลิต และโอนทุ่นระเบิดสังหารบุคคล (APL) แม้กัมพูชาจะได้รับเงินทุนสนับสนุนมหาศาลจากนานาประเทศในการกู้ระเบิด แต่รายงานและการกระทำที่สวนทางกัน (เช่น การวางกับระเบิด) ทำให้ประชาคมโลกตั้งคำถามถึงความจริงใจและความเป็นรัฐที่ปฏิบัติตามกฎหมายระหว่างประเทศ ผลลัพธ์คือการกระทำเลวร้ายเหล่านี้ยืนยันกับประชาคมโลกว่าคำพูดของทางการกัมพูชาไม่น่าเชื่อถือ และตอกย้ำภาพลักษณ์ของรัฐที่เสื่อมทราม (Degraded State) คล้ายกับกรณีที่โซมาเลียถูกตีตราว่าเป็น ‘รัฐแห่งโจรสลัด’ นั่นเอง 

หากปราศจากการเปลี่ยนแปลงอย่างถอนรากถอนโคน ภาพลักษณ์  Scambodia จะยังคงเป็นบาดแผลเรื้อรังที่ปิดกั้นโอกาส ความก้าวหน้า และศักดิ์ศรีของกัมพูชาตราบนานเท่านาน

ต่อให้โลกใบนี้เปลี่ยนแปลงไปเพียงใด Brand Image ของประเทศ ก็ยังเป็นต้นทุนที่ไม่มีใครลอกเลียนแบบได้ และเป็นหมุดหมายที่กำหนดทิศทางอนาคตของชาติว่าจะรุ่งโรจน์หรือสิ้นซากแบบถอนรากถอนโคน ไม่ว่าประเทศนั้นจะร่ำรวยหรือยากจน จะเป็นประชาธิปไตยหรือเผด็จการภาพลักษณ์จะตัดสินว่าประชาคมโลกจะเชื่อมั่นหรือตีตราประเทศนั้นอย่างไรและเมื่อภาพลักษณ์พังทลาย ความเสียหายไม่ได้หยุดแค่ชื่อเสียง แต่ลามไปถึงเศรษฐกิจ การลงทุน ความร่วมมือทางการทูต ไปจนถึงศักดิ์ศรีของประชาชนทั้งชาติอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และนี่คือสิ่งที่กัมพูชากำลังเผชิญอยู่

ที่มา :

• Cambodia tourist arrivals down 38% in Aug-2025, tourists from Thailand down 92%
• Cambodia sees 5.6 pct drop in int’l tourist arrivals in first 8 months of 2025
• IMF lowers Cambodia’s 2025 economic growth forecast, citing border issues, tourism decline
• Cambodia, Kyrgyzstan Among 36 Nations in Line for US Travel Bans: Report