โครงการประกวดราคาจ้างผลิตและให้บริการจัดทำหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ หรือ e-Passport ระยะที่ 4 กำลังได้รับความสนใจจากสังคมอีกครั้ง

หลังการพิจารณาข้อเสนอเข้าสู่ขั้นตอนสำคัญ ท่ามกลางคำถามเกี่ยวกับมาตรฐานทางเทคนิค ประสบการณ์ และขีดความสามารถของผู้ประกอบการที่จะเข้ามารับผิดชอบเอกสารสำคัญด้านความมั่นคงของประเทศกระทรวงการต่างประเทศได้เผยแพร่ประกาศประกวดราคาสำหรับโครงการดังกล่าวด้วยวิธีประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ หรือ e-bidding ขณะที่กรมการกงสุลระบุว่าจะมุ่งยกระดับทั้งระบบให้บริการ เทคโนโลยีป้องกันการปลอมแปลง และการนำระบบดิจิทัลมาใช้ตั้งแต่การรับคำร้องไปจนถึงการออกเล่ม

หนึ่งในประเด็นที่ถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณาคือ มาตรฐาน ISO 14298:2021 (Management of Security Printing Processes) ซึ่งเป็นมาตรฐานระบบบริหารจัดการกระบวนการพิมพ์เพื่อความมั่นคง กำหนดข้อกำหนดขั้นต่ำด้านการบริหารความปลอดภัยสำหรับโรงพิมพ์ประเภทดังกล่าว มาตรฐาน ISO 14298 ในแต่ละใบรองรับจะมีขอบเขตการรับรอง (Scope of Certification) กำกับว่ากระบวนการและผลิตภัณฑ์ประเภทใดอยู่ภายใต้การตรวจประเมินของสถานประกอบการนั้น ขณะเดียวกัน จากข้อมูลที่เผยแพร่บนฐานข้อมูลของ Intergraf มีผู้ประกอบการ 3 รายที่น่าสนใจและถูกนำมาเปรียบเทียบในบริบทของงาน e-Passport ได้แก่ Thales DIS Schweiz AG, IN Groupe และบริษัท จันวาณิชย์ ซีเคียวริตี้ พริ้นท์ติ้ง จำกัด ดังต่อไปนี้

1.Thales DIS Schweiz AG
Thales DIS Schweiz AG เป็นบริษัทในเครือ Thales Group โดยธุรกิจด้าน Digital Identity and Security ของกลุ่มมีพื้นฐานมาจาก Gemalto ซึ่ง Thales เข้าซื้อกิจการในปี 2562จุดแข็งของ Thales ไม่ได้จำกัดเฉพาะการผลิตตัวเล่มหนังสือเดินทางเท่านั้น แต่ครอบคลุมเทคโนโลยีด้านอัตลักษณ์ดิจิทัล การจัดเก็บและตรวจสอบข้อมูลชีวมิติ การปรับแต่งข้อมูลเฉพาะบุคคล ตลอดจนโครงสร้างพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบเอกสาร และการเดินทางข้ามพรมแดน  ข้อมูลปัจจุบันจาก Intergraf ระบุว่า Thales DIS Schweiz AG ได้รับการรับรอง ISO 14298 ระดับ Governmental หมายเลขใบรับรอง 202511350 ผ่านการตรวจประเมินโดย SQS ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ และใบรับรองมีผลถึงวันที่ 24 ตุลาคม 2571 ส่วนสำคัญคือ มีคำว่า e-passports ปรากฏอยู่ในขอบเขตใบรับรองอย่างชัดเจน สะท้อนมให้เห็นว่ากระบวนการผลิตและการทำปรับแต่งเฉพาะบุคคลของหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ในโรงงานแห่งนี้อยู่ภายใต้ขอบเขตที่ได้รับการตรวจประเมินอย่างชัดเจน จึงสรุปได้ว่าในเชิงธุรกิจ Thales เป็นผู้ให้บริการระบบแบบครบวงจร ตั้งแต่ตัวเอกสาร ระบบรับคำร้อง ข้อมูลชีวมิติ ระบบออกเอกสาร ไปจนถึงองค์ประกอบด้าน Digital Identity และ Border Management ได้อย่างมั่นใจ
2.IN Groupe
IN Groupe หรือชื่อเดิม Imprimerie Nationale เป็นกลุ่มธุรกิจที่มีรัฐบาลฝรั่งเศสเป็นผู้ถือหุ้น และมีรากฐานจากกิจการพิมพ์เอกสารของรัฐมายาวนาน จุดเน้นของบริษัทอยู่ที่เอกสารที่ออกโดยรัฐ และการพิสูจน์ตัวตน เช่น หนังสือเดินทาง บัตรประจำตัว ใบอนุญาต และเอกสารราชการที่ต้องอาศัยเทคโนโลยีป้องกันการปลอมแปลง ข้อมูลของ Intergraf ระบุว่า IN Groupe ได้รับการรับรอง ISO 14298 ระดับ Central Bank หมายเลขใบรับรอง 202302646 โดยมีขอบเขตครอบคลุมการผลิตและปรับแต่งข้อมูลเฉพาะบุคคลของสิ่งพิมพ์เพื่อความมั่นคงสำหรับผลิตภัณฑ์ด้านอัตลักษณ์ เช่น หนังสือเดินทาง, Smart ID Cards และ ใบรับรองและเอกสารสำคัญ จะเห็นได้ว่าขอบเขตดังกล่าวระบุคำว่า “passports” โดยตรงเช่นเดียวกัน เมื่อเปรียบเทียบกับ Thales จุดต่างสำคัญอยู่ที่โครงสร้างความเชี่ยวชาญ โดย Thales มีฐานธุรกิจกว้างตั้งแต่เทคโนโลยีอวกาศ กลาโหม ไซเบอร์ ความมั่นคงชายแดน และระบบตัวตนดิจิทัล ส่วน IN Groupe มีภาพลักษณ์ของผู้เชี่ยวชาญด้านเอกสารเพื่อความมั่นคงและเอกสารประจำตัวของรัฐโดยเฉพาะ กล่าวอีกนัยหนึ่ง Thales มีความโดดเด่นในฐานะผู้วางระบบ Identity Ecosystem แบบครบวงจร ขณะที่ IN Groupe มีจุดแข็งด้านการออกแบบ ผลิต และปรับแต่งข้อมูลเฉพาะบุคคล

3.จันวาณิชย์ ซีเคียวริตี้ พริ้นท์ติ้ง

บริษัท จันวาณิชย์ ซีเคียวริตี้ พริ้นท์ติ้ง จำกัด เป็นผู้ประกอบการไทยด้านงานพิมพ์เพื่อความมั่นคง และเป็นหนึ่งในบริษัทไทยที่ได้รับการรับรอง ISO 14298 ระดับ Governmental ข้อมูลปัจจุบันจาก Intergraf ระบุว่า บริษัทได้รับการรับรอง ISO 14298:2021 ระดับ Governmental หมายเลขใบรับรอง 202501258 ผ่านการตรวจประเมินโดย VPGI Certification B.V. ประเทศเนเธอร์แลนด์ โดยใบรับรองฉบับปัจจุบันเริ่มมีผลวันที่ 17 กรกฎาคม 2568 และมีอายุถึงวันที่ 20 ตุลาคม 2571 ขอบเขตการรับรองที่ปรากฏในฐานข้อมูล Intergraf ระบุถึงการผลิตผลิตภัณฑ์ อย่างเช่น การผลิตเช็ค แสตมป์ แสตมป์ไปรษณีย์ ใบรับรอง คูปอง บัตรของขวัญ ใบอนุญาตขับขี่ เอกสารประกันภัย และบัตรประจำตัวประชาชนเท่านั้น จะสังเกตว่า ไม่มีการระบุถึง “หนังสือเดินทาง” หรือ “Passport” มาตรฐาน ISO 14298:2021 ของบริษัท จันวาณิชย์ ซีเคียวริตี้ พริ้นท์ติ้ง จำกัด ที่กำลังจะมีการจัดซื้อจัดจ้างในงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดทำหนังสือเดินทางอาจถูกตั้งคำถาม ตาม TOR ลำดับที่ 4 กล่าวถึง การทดสอบการพิมพ์/ออกเล่มหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ และการตรวจสอบคุณภาพหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยกำหนดเกณฑ์ในการตัดสินความถูกต้องของทุกขั้นตอนการทดสอบ

อย่างไรก็ตาม มาตรฐาน ISO 14298 ที่ปรากฏใน Intergraf โดยเฉพาะระดับ Governmental ไม่ได้หมายถึงระดับที่ต่ำหรือใช้กับหนังสือเดินทางไม่ได้ซะทีเดียว แต่ข้อเท็จจริงที่ปรากฏบน Intergraf อธิบายว่าการรับรองระดับดังกล่าวสามารถใช้กับผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ความมั่นคงของภาครัฐ ด้วยเหตุนี้ ภาครัฐอาจจะต้องย้อนกลับไปทบทวนโครงการ e-Passport ระยะที่ 4 มีองค์ประกอบตั้งแต่การผลิตและออกเล่ม การตรวจสอบคุณภาพ ไปจนถึงระบบเทคโนโลยีและการให้บริการประชาชนแค่ไหน เพราะเป็นไปได้ว่าผู้ยื่นข้อเสนออาจนำเสนอขีดความสามารถผ่านหลายบริษัทในเครือ พันธมิตร หรือกิจการร่วมค้า ไม่ได้พิจารณาจากใบรับรองของนิติบุคคลเพียงรายเดียวเท่านั้น

ท้ายที่สุด สิ่งที่สังคมและภาคธุรกิจควรติดตาม จึงไม่ใช่ประเด็นเฉพาะ “ใครคือผู้ชนะ” แต่คือ “เหตุผลและหลักฐานเชิงเทคนิค” ที่คณะกรรมการใช้ประกอบการตัดสินใจ เพื่อสร้างบรรทัดฐานของการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐที่โปร่งใส ตรวจสอบได้ และสร้างความเชื่อมั่นอย่างแท้จริงว่า ประเทศไทยจะได้ผู้ให้บริการที่มีคุณสมบัติคู่ควรกับ “หนังสือเดินทาง” ซึ่งเป็นหน้าตาและความมั่นคงของชาติอย่างแท้จริง